Daniel Tolkien's Last Will and Testament (continuation)

Thanks to the help of Jarema Piekutowski I could present the more complete transcript of Daniel Tolkien's (1746-1813) last will and testament. See here.

Rafał Hordyjewski has sent to me another version of this document from FindMyPast.com

I have only this one page of the document. I suspect the other pages could confirm that Daniel's brother was John Benjamin Tolkien (we know this but we need the strong, ultimate confirmation). Maybe you know this document and you could help us?

Heiligenbeil i jego mieszczanie o nazwisku Tolkien (XVII/XVIII w.)

Interesuje mnie ostatnio miasteczko Heiligenbeil (dziś ros. Mamonowo, dawniej również Świętomiejsce/Święta Siekierka). To jedyne miejsce w Europie, gdzie w XVII i XVIII w.  poza Gdańskiem spotykam mieszczan-rzemieślników o nazwisku Tolkien (Tolckin, Tollkihn). Do tego mieszczanie ci noszą identyczne imiona, jak gdańscy Tolkienowie. Można zatem podejrzewać, że są to ich krewni. Święta Siekierka interesuje mnie też dlatego, że blisko z niej do Bartoszyc, gdzie od XIV w. mieszka ród rycerski Tolk/Tolkien.

Najstarszy pewny krewny prof. Tolkiena, którego znalazłem, to Michael Tolkien, który urodził się w 1708 w nieznanej miejscowości i zmarł w 1795 w Gdańsku. Miał on najpewniej brata o imieniu Christian Tolkien. To on właśnie był ojcem Daniela Gottlieba Tolkiena, kuśnierza z Londynu i najpewniej jego brata, Johna Benjamina Tolkiena, prapradziadka prof. Tolkiena.

Tutaj, w Świętej Siekierce na przełomie XVII i XVIII w. żyją mieszczanie i słodownicy
o nazwisku Tolkien

W Świętej Siekierce spotykam w 1690 Gottfrieda Tolkiena ("Tolckin"), mieszczanina i słodownika ("Bürger und Mälzenbräuer"). W 1717 żyje tam Michael Tolkien ("Michel Tolkihn"), mieszczanin.

Z zapisów historycznych wiemy, że w 1709 i 1711 miasteczko dotknęła epidemia dżumy, a populacja Świętej Siekierki zmniejszyła się o połowę.

15 czerwca 1713 Michael Tolkien wziął ślub z Marią Tiedmans.

22 sierpnia 1715 przychodzi na świat Michael Tolkien ("Tolckihn"), syn Michaela i Marii (ochrzczono go 24 sierpnia). 19 grudnia 1726 przychodzi na świat ich córka, Dorothea (ochrzczono ją 21 grudnia). Michael Tolkien określony jest w tym wpisach jako słodownik ("Mälzenbräuer").

  

Michael & Euphrosina Tolkien – known documents

12 August 1708 – Michael Tolkien, son of Christian Tolkien (1675-1746, a baker) born in Kreuzburg, East Prussia. The Tolkiens in Kreuzburg are shoemakers and millers.

(Source: Mormon center)

30 October 1724 – 29 September 1727 – Michael Tolkien was an apprentice in the furrier workshop in Gdańsk.

Danziger familiengeschichtliche Beiträge, H. 1

19 January 1742

Michael Tolkien born in Kreuzburg became a furrier citizen of Gdańsk paying the fee of 400,- florens:

13 February 1742 (Marienkirche)

Soon after becoming a citizen Michael Tolkien and Euphrosina Matthießen got married

(Source: Mormon center)

Michael Tolkien arrived in Gdańsk from Kreuzburg, East Prussia. He became a furrier master in 1727 and he might have had his workshop in the center of Gdańsk. In 1742 he married a Gdańsk girl from a Mennonite family, Euphrosina Matthießen, whose parents (Daniel and Elisabeth) lived in Gdańsk

 

13 October 1744 (Marienkirche)

Anna Elisabeth Tolckien, daughter of Michael & Euphrosyna Tolckien (née Matthießen)
Godparents: Christian Tolckien [father's brother, J.R.R. Tolkien's g-g-g-grandfather],
Daniel [furrier] & Elisabeth Matthies
Gottfried & Anna Maria Holz

(Source: Mormon center)

22 March 1746 (Marienkirche)

Euphrosyna Regina Tolckien, daughter of Michael & Euphrosyna Tolckien
Godparents: Daniel Matthies [furrier],
Johann Georg & Adelgunda Karthol,
Johann Georg [furrier] & Cordula Elisabeth Rohn 

(Source: Mormon center)

30 January 1748 (Marienkirche)

Dorothea Constantia Tolkühn, daughter of Michael & Euphrosina Tollkühn
Godparents: Michael Johann Gottfried Ewald [Ehwald], Rector of St Johannis School,
Martin & Constantia Music [furrier]
Johann Gottlieb & Adalgunda Constantia Lölus [?]

(Source: Mormon center)

11 October 1750 (Marienkirche)

Johann Gottfried Tolckien, son of Michael & Euphrosina ["Eva Rosina"] Tolckien
Godparents: Johann Zacharias [furrier]
Gottfried Holtz
Martin Wilcke [furrier] & Constantia

(Source: Mormon center)

22 June 1752 (Marienkirche)

Johann Daniel Tolckien, son of Michael & Euphrosina Tolckien
Godparents: Daniel Zacharias [furrier],
Johann George Rohn [furrier]
Johann Friedrich [furrier] & Anna Dorothea Oyer

(Source: Mormon center)

8 December 1757 (Marienkirche)

Michael Tolkühn, son of Michael & Euphrosyna Tolkühn
Godparents: Michael Lebner & Johann Abraham Schaft
Johann Marschall
Johann & Regina Concordia Ottmerson

(Source: Mormon center)

8 October 1760 (Marienkirche)

Benjamin Tollkühn, son of Michael & Euphrosyna Tolkühn
Godparents: Christoph Willhelm Angermüller, Gottfried Hieronymus Fischer, Johann Jacob Uebelein [furrier],
Salomon & Adalgunda Skybrowski [furrier], Christian & Concordia Neidemann [furrier]

(Source: Mormon center)

5 February 1761 (St Elisabeth Kirche)
Euphrosina Tolkin as one of the testes during Gotthilf Friedrich Ubelin's baptism

9 May 1762 (Marienkirche)

Christian Tollkühn, son of Michael & Euphrosyna Tolkühn

(Source: Mormon center)

Godparents: Jacob Koppelinn, Andreas Koblofski, H. Gottfried Brest & Anna Dorothea

Salomon & Adalgunda Skybrowski [furrier], Christian & Concordia Neidemann [furrier]

8 August 1765 (Kürschnergaße?)
Niklaus Übelin und Michael Tolkien, Älteste des Erbgewerks der Kürschner in der Königlichen See- und Handlungsstadt Danzig, bekennen, dass der Christoph Plöhn, geboren in St. Albrecht bei Danzig, von 1756 September 20 bis 1762 September 20 bei Christian Neidemann 6 Jahre das Kürschnerhandwerk gelernt habe und zum Gesellen erklärt worden sei.
 
Den 8ten Monaths Tag August des ein Tausend sieben Hundert und fünfundsechzigsten Jahres; in unserm Gewerck 

'Niklaus Übelin and Michael Tolkien, the Oldest of the Furrier Inheritance-Craft in Royal Sea- and Tradetown of Danzig, confesses that Christoph Plöhn, born in St. Albrecht near Gdansk, from 1756 September 20 to 1762 September 20, etc. (...) In our guild'. 

10 September 1766

Den 18 Sept. habe ich auf dem Kürschner Gewerckhause ehelich zusamen gegeben:
Andreas Ubelin und Jungfer Constantia Dorothea des Michael Tolkiehns eintzigen Jungfer
Tochter.
 
(Polish: 18 września w domu cechowym kuśnierzy połączyłem
małżeńsko Andreasa Ubelina i pannę Konstancję Dorotę jedyną córkę Michaela Tolkiehna –
dosł. „pannę córkę”)

(Source: Mormon center)

26 September 1770
Michael Tolkien & family & staff live at Damm No. 38 (= Grobla II. nr 6) – see here

Archiwum Państwowe w Gdańsku

20 November 1771 (St Elisabeth Kirche)

Constantia Dorothea Tolckühn as wife of Andreas Ubelin and mother of Andreas Ubelin


21 10 January 1772 (St Elisabeth Kirche)

Michael Tolckühn as one of godparents of the twins, Carl Gotthilf Samuel Ubelin and Carolina Euphrosina Concordia Ubelin

(Source: Mormon center)

Den 10 [April 1783] (St Katharinenkirche)
Ist Frau Euphrosina Tolckinin vom Dam(m) auf der liegen Bahr unter
den Bürger Stein No. 84 48 beigesetzt, vor die Erde u. Glocken – 5"

'There is Lady Euphrosina Tolckin from Damm [one of the streets in Gdańsk],
through placing the body-streacher under the citizen stone no. 48, [fee] for the earth and bells – 5'

(Source: Mormon center)

1792-1793
"Der Danziger Krieges-Staat":

Breitekvartier, Blaue Regiment, 12. Fahne:

Capitain, Johann Jacob Wichmann
Lieutnant, Michael Tolkien [old Michael or rather his son born 1757]
Fähnrich, Gottfried Hieronymus Fischer [see 1760, one of the godparents]
Adjutant, Peter Fremaut (...)


29 [Oktober 1795] (St Katharinenkirche)

Michael Tolckin, Bürger und Kürschner M[ei]st[e]r, 87 Yahr[[e] alt ist aus
Schwäche gestorben gab in Danzig, lag in sein eigen Grab, vor Erde [und] Gl[ocken] 5

'Michael Tolckin, citizen and furrier-master, 87 years old, died of weakness in Gdańsk, lies in his own grave, [fee] for earth and bells – 5'

(Source: Mormon center)

Michael Tolkien was buried under the stone tomb No. 37 in St Katharinenkirche. This is the tomb of Daniel Jantzen's family which was probably bought by the Furrier Company in Gdańsk. It is described as

Grey stone (2 m high, 1,46 m wide). DANIEL JANTZEN VOR SICH UND SEINE ERBEN. In the centre a coat-of-arms: a lion looking right, etc. Below: ANNO 1730. No. 37

Tolkin – Jewish family from Poswol in Lithuania

Source: Ancestry.co.uk

When Professor Tolkien was asked in the 1930s if he was of Jewish origin, maybe someone had in mind the Tolkin Jewish family from Lithuania? I have found this act of naturalization of Nathan Tolkin from Poswol in Lithuania

 

Naming patterns and children of Michael Tolkien

From "The Importance of Names and Naming Patterns. Why are Names Important and What Can you Learn from a First Name?" by Donna Przecha

"You will often see the same names used over and over again in families. While certain names are popular in different areas in different times in history, the repetition could represent a pattern. Many cultures believe in honoring their elders and do so by naming children after them. Angus Baxter in "In Search of Your British and Irish Roots" describes a pattern that was popular in England in the 1700-1875 period: 

• The first son was named after the father's father 
• The second son was named after the mother's father 
• The third son was named after the father 
• The fourth son was named after the father's eldest brother 
• The first daughter after the mother's mother 
• The second daughter after the father's mother 
• The third daughter after the mother 
• The fourth daughter after the mother's eldest sister  (...)"

One document from 1744 and two brothers: Michael and Christian Tolkien from Gdańsk, and Euphrosina

If this pattern applied to the Gdańsk family of Michael Tolkien (1708-1795), we could reconstruct the forms of names of the further J.R.R. Tolkien's ancestors. Let us try (using data from my recent research; see "Tolkien's ancestors found..."):

(Johann) Gottfried – Michael Tolkien's father?

(Johann) Daniel – Euphrosina Matthießen's father?

Michael – father's name? (positive!)

Benjamin – father's eldest brother?

Christian – father's second-eldest brother? (positive!)*

Anna Elisabetha – Euphrosina's mother?

Euphrosina Regina – Michael's mother?

Dorothea Constantia – after mother not; maybe after mother's eldest sister?  

But...

This could be a very helpful formula, but many genealogists warn against giving it too much credence. Given human nature, it would be very difficult to follow exactly. It would be pretty hard to convince a new mother of her first-born son to name him after a drunken, abusive father-in-law rather than her own beloved father who had just died.

_______________________________
* I suppose Christian Tolkien, father of Daniel Gottlieb (and Johann Benjamin?) was Michael Tolkien's brother

Hausmarken (house marks) from St Catharine

 

House marks from St Catharine church in Gdańsk. One of them may be the Tolkien house mark. Which one? My research will answer this question...

1744: Michael, Euphrosina and Christian Tolkien

#TolkienAncestry presents Michael Tolkien, his wife Euphrosina and Christian Tolkien. Michael's brother? Why Daniel Tolkien from London had Christian and Euphrosina Tolkien as his parents? Had Christian another Euphrosina as his wife? There are no traces of another Euphrosina Tolkien in Gdańsk... Something that is a big puzzle for me. What are your ideas?

«auf Weiß eine schwarze Faßleiter»

I have found the source of this coat-of-arms!

The so called "Lehndorff'sche Wappenbuch" (MS. in the Bibl. der K. Deutschen Gesellschaft in Koenigsberg), p. 49. My picture comes from the 19th century version of "Siebmacher Wappenbuch". I would love to see the original picture!!!

"auf Weiß eine schwarze Faßleiter"

– the book probably didn't survive the war... I have read about it in G. A. Mülverstedt. Maybe you have more information about this "Lehndorff'sche Wappenbuch"?

Merklichenrade < Merkelingerode < *Markulfingerode

The Prussian noble family Tolk von Merklichenrade (its branch in the 16th century became the Tolkien family) brought its family name from Harz in Germany (Saxony). It can be derived from the place name Markelingerode (its Low Saxon form is Merklingerode). And the place-name's origin is *Markulfingerode 'Markulf's Clearing; pol. Karczunek Markulfa'. In Latin it was rendered as Novale Marculphi. 

It is a typical name for Harz. See Gerurode (from name Gero), Wernigerode (from Werning), Wernerode (Werner), Herzgerode (Herzecho) etc.

View to the Brocken - the highest mountain in the Harz (Photo: Mirko Lehmann)

The name Harz derives from the Middle High German word Hardt or Hart ('hill forest'), Latinized as Hercynia. And Hercynia Silva is... Mirkwood!

Dlaczego Tolkowie/Tolkienowie są raczej saksońskiego niż pruskiego pochodzenia

Ich ermitteite, dass der Name Tolck zum Bei- und Geschlechtsnamen geworben war, sowohl bei Familien von deutscher als preussischer Ankunst, dass der Orden sich zum Amte eines Dolmetschers mit den Eingeborner als besonders befahigter EinwaGnderer bediente.

I stated that the name Tolck had been used as 
a for- and noble-name, both in the families of 
Germans and Prussians, that German Order used 
as interpreters both the natives and particularly skilled immigrants. 

George Adalbert Mülverstedt (1825-1914) – wybitny archiwista wschodniopruski – w swoim tekście pt. Ein Geschlecht vom Harze im Deutsch-Ordenslande Preußen (w zbiorach Google Books) pisze, że najwięcej osadników należących do stanu rycerskiego, którzy osiedlili się w państwie zakonnym, pochodziło z Saksonii i Gór Harcu (Gór Smolnych). Uczony archiwista opisuje tę szlachtę jako ludzi pochodzenia niemieckiego i słowiańskiego. Zauważa, że pewne nowo założone osady w państwie krzyżackim miały etymologię słowiańską i wiąże to z obecnością słowiańskich rycerzy-gości. Opisuje też zjawisko, które polegało na tym, że niemieccy i słowiańscy rycerze zakładali nowe odgałęzienia swoich rodów wchodząc w związki małżeńskie z przedstawicielkami miejscowej – staropruskiej – arystokracji. A zatem rycerstwo, a potem szlachta w Prusach od samego początku była niemieckiego, słowiańskiego i bałtyckiego pochodzenia. Mülverstedt zauważa, że rodziną, która odegrała szczególną rolę w Prusach Wschodnich, której potomstwo zasiliło wiele późniejszych rodów szlacheckich na tamtych ziemiach, byli von Merklichenrade, znani też pod nazwą Tolck oraz von Lusian (Luzjański). Opisem pokrewieństw tego rodu zajmowali się już kronikarze w XVII i XVIII wieku. Zachowały się piękne herbarze z tego okresu: w dziele Hartknocha*, w herbarzu Hennenbergera, u Hartunga i Raabe. Merklichenrade zbudowali trwały majątek, znany jako Dobra Tołkińskie. I choć ród wymarł z końcem XVI w., to ich dziedzictwo trwało w gospodarce i pamięci kolejnych pruskich rodzin szlacheckich. Najbardziej znanym i najwybitniejszym przedstawicielem rodu jest książę biskup warmiński, Fabian Luzjański.

Najbardziej znany przedstawiciel rodu Tolck, bp Fabian Luzjański.
Najstarszy portret przedstawiciela rodu Tolkienów? Widać herb Markelingerode

Mülverstedt zauważa, że wcześniejsi genealodzy nie byli w stanie odnaleźć korzeni tego rodu, które sięgałyby dalej niż połowa XV w. Nie było wiadomo, czy rodzina przybyła z Niemiec (np. z Marchii Brandenburskiej), czy może jest lokalnego, staropruskiego pochodzenia. O pruskości mogłoby świadczyć nazwisko Tolk (niem. Tolck), czyli 'tłumacz'. Aby uniknąć takich skojarzeń, ród chętniej używał nazwisk od swoich naczelnych dóbr: von Powarschen (Powiersze) i von Loseinen (Łężany). Mülverstedt doszedł do wniosku, że przydomek oraz szlacheckie nazwisko Tolk nosili tak lokalni, jak i przybyli z Niemiec urzędnicy Zakonu Niemieckiego, którzy zajmowali się pertraktacjami staroprusko-niemieckimi, którzy byli zakonnymi negocjatorami. Kolejnym argumentem za nie-niemieckim pochodzeniem Tolków był ich herb, który na pierwszy rzut oka wydawał się odmienny od herbów niemieckich z tamtego czasu (przedstawia on dwie szczupacze szczęki ułożone symetrycznie wobec siebie). Niemieckie merklichen Rade to 'zauważalne koła' – zabawna etymologia ludowa. Archiwista  zauważył jednak, że nazwisko to brzmi podobnie jak wiele nazw miejscowych w Górach Harcu, jak nazwy z końcówką -ingerode i -rode. Najbardziej znana z nich to Wernigerode, nazwa głównego miasta w tamtym regionie.

I nagle w roku 1853 Mülverstedt odkrywa dokument, który mocno posunął badania do przodu. Pochodzi on z Archiwów Prowincji w Królewcu (Schiebl. LV a N. 18). Relacjonuje wydarzenie z dnia 2 lutego 1379 (święto Ofiarowania Pańskiego, łac. Purificationis Mariae) – gdy krzyżacki komtur pokarmiński (niem. Brandenburg), Günther hrabia von Hohenstein przepisuje trzem ludziom o imionach Clauko, Matthias i Berthold, synom rycerza, który nazywał się "Matthias Tolck von Merchgelyngerode", 93 łany w lesie Milimedien razem z prawem dużego i małego sądu oraz lenno kościelne, graniczące ze wsią rycerza Skomanda, koło Schmodehnen, Schönau, Mechleden i Pasortlack (Smodajny i pozostałe wsie znajdują się w powiecie bartoszyckim, w gminie Sępopol). 

Dokument ma wielkie znaczenie, bo pozwala ustalić czystszą, pierwotną nazwę rodu: Merkelingerode. Pokazuje, że w 1379 nie ma jeszcze nazwiska Lusian i von Powarschen. Jest też mocnym argumentem przeciwko staropruskiemu pochodzeniu rodziny Tolk. Gdyby Tolkowie byli Prusami, nie byłoby potrzebne dodawanie niemieckiego nazwiska Merkelingerode. Dokument pokazuje też, że już w XIV w. w Prusach mieszkało niemieckie rycerstwo, które miało tu ziemię i rodziny. Zdaniem Mülverstedta była to rodzina pochodzenia szwabskiego. Imię w pruskiej formie, Clauco (zapewne związanie z niemieckim Claus, Nicolaus), pokazuje, że być może rycerz Matthias Tolk von Merkelingerode ożenił się z przedstawicielką lokalnej, staropruskiej arystokracji. Mülverstedt uważa, że takie imię mógł nosić jej ojciec (ja zaś się z tym nie zgadzam, bo wiem z innych dokumentów, że Clauko nazywa się gdzie indziej Nitsche i Nickel, a to jest zdrobnienie Mikołaja/Nicolausa).

 _________________________________

* Co ciekawe, książki historyczne Krzysztofa Hartknocha można było kupić w antykwariacie Christiana Tolkiena w 1808 r.