czwartek, 29 listopada 2018

Du Gamla, Du Fria (Song from the North)

Tolkien the Easterling

It's ironic, isn't it? Tolkien described the Easterlings as dangerous invaders from the east, and he himself turned out to be a descendant of real Easterlings. Historlically the English people used the name Easterlings to describe the German-speaking Hanzeats from the Baltic coasts. Tolkien's name is of Eastering origin too!

Turner Mohan, "Easterling"
The Easterlings in Tolkien were described as short and broad, with swarthy (dark) skin, eyes and hair. Some had greater liking for the Dwarves of the mountains than for the Elves. Some of their women were proud and barbaric (see Tolkien Gateway).

It is interesting to know that Prussians and Baltic Germans were called by the English – Easterlings:
Tolkien expanded on the term Easterling, a word long used in England to denote "a native of a country eastward of another." In dispatches, English ambassadors of the 16th century despaired of the Easterlings, those merchant traders from the Baltic coasts who on more than one occasion "retained" other countries' ships at sea. In the classic and often-reprinted Principal Navigations, Voyages, Traffiques and Discoveries of the English Nation (1589), Englishman Richard Hakluyt describes the Easterlings in detail. "Eastland is a very large land and there be many cities and townes within it, and in every one of them is a king: whereby there is continually among them great strife and contention. ... There is no ale brewed among the Easterlings but of meade there is plenty. The wealthiest men drinke commonly Mares milke and the poore people and slaves meade." –Wikipedia
See also the entry Easterling from Webster Dictionary (here: "used especially of German merchants from Baltic cities who traded in England or competed with the English in foreign ports"), from Oxford Dictionaries (here: "A native or inhabitant of eastern Germany or the Baltic coasts, especially a citizen of the Hanse towns") or from Online Etymological Ditionary (here: "resident of an eastern land," in England, especially Hanse merchants and others from the North Sea Coast of Germany and the southern and eastern coast of the Baltic, early 15c.) etc.

We can see that Richard Hakluyt (1552–1616) used the word Easterlings to describe Old Prussians, a Baltic tribe (see Wikipedia). Let us see another fragment of Richard Hakluyt's book, his translation of King Alfred's Orosius (about this Old English text read here):
Wolstans nauigation in the East sea, from Hetha to Trusco, which is about Dantzig:
Wolstan sayd, that he departed from Hetha, and arriued at Trusco, in the space of 7. dayes, and 7. nights: during which time, his shippe kept her course continually vnder saile. All this voyage Wenedland [Footnote: Prussia.] was still vpon his steerboord, and on his leerboord was Langland, Layland, Falster, and Sconie: all which countreyes are subiect to Denmarke. [Sidenote: Bargenland or Borholme.] Vpon his leerboord also, was Bargenland, which hath a priuate king, to whom it is subiect. Hauing left Bargenland, he passed by Blekingie, Meere, Eland and Gotland, hauing them on his leerboord: all which countreys are subiect to Sweden: and Wenedland was all the way vpon his steerboord, vntil he came to Wixel mouth. [Sidenote: Wixel is the riuer that falleth into the sea by Dantzig.] Wixel is a very great riuer which runneth along betwixt Witland and Wenedland. Witland is appertaining to the Easterlings, and the riuer of Wixel runneth out of Wenedland into Eastmeere, which Eastmeere is at the least 15. miles in breadth. [Sidenote: Fuso.] There runneth also another riuer called Ilsing from the East, and falleth into Eastmeere, out of another lake vpon the banke, whereupon is situated Fruso. So that Ilsing comming out of Eastland, [Footnote: Lithuania.] and Wixel out of Wenedland, both fall together into Eastmeere, and there Wixel depriueth Ilsing of his name, and runneth thence West & North into the sea; whereof the place is called Wixelmouth. [Sidenote: The description of Eastland.] Eastland is a very large land, and there be many cities and townes withtn it, and in euery one of them is a king: whereby there is continually among them great strife and contention. There is great plentie of hony and fish.
Book's edition from 1903 (see here)

See the words Dantzig and Easterlings.

My research labeled the #TolkienAncestry has proved that the Tolkien family, the direct ancestors of J. R. R. Tolkien imigrated to London in the years 1770-1772 from the Easterling town Gdańsk ("Dantzig") and earlier from an Easterling town Creuzburg in the Kingdom of Prussia, and that earlier they lived in the Easterling land of Prussia. The ancestors of Professor Tolkien were Easterlings – Old Prussians and Baltic Germans from Teutonic State, from Ducal Prussia, from Kingdom of Prussia and finally from Polish-Lithuanian Commonwealth.

Real Easterlings from Lithuania

środa, 28 listopada 2018

Tolk, Christianity and runes
– a thrilling connexion!

According to Troels Arnkiel the word tolk 'translator' occures on the runic stone with Christ

You know this sign!
Harald Bluetooth
Tolk, Christianity and runes – a thrilling connexion, isn't it? As you remember I have found an interesting interpretation of the German term Tolk in Johann Heinrich Zedler's Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste. Band 42, Leipzig 1744, Spalte 1127–1128 (see below). Zedler took its Gothic (sic!) etymology from Trogillus Arnkiel's Ausführliche Eröffnung, II "Was die Cimbrischen... Völcker vor Gräber und Töpffe", Hamburg 1703 (see Google Books). According to Pastor Arnkiel the word tolk 'interpres; translator' occured in the famous runic inscription from Jelling (by  Harald Bluetooth!) and according to him it was in Gothic language – today we call this language Old Norse. Arnkiel wrote that it was probably a mistake and that the rune-carver wanted to write folk. Today the most popular interpretation says that this runic inscription reads: ᛫ ᛅᚢᚴ ᛫ ᛏ(ᛅ)ᚾᛁ (᛫ ᚴᛅᚱᚦᛁ ᛫) ᚴᚱᛁᛋᛏᚾᚭ = auk t(a)ni (karþi) kristną, 'and made the Danes Christian.' (about this inscription you can read on Wikipedia).

But according to Arnkiel inscription was as follows:
Book IV, p. 325
Book IV, p. 326
For me it was really nice to find my favourite German term Tolk in the runic context. Unfortunately the Tolk interpretation of the Jelling runic inscription seems now to be incorrect. But it is good to know that in the times of the London Brothers, Daniel and Benjamin Tolkiens the word Tolk was sometimes interpreted as coming from the Gothic language. 

Harald Bluetooth's rune stone by Jon Skonvig (1627)

Pojęcie rasy u Tolkiena

[co ja sam myślę o pojęciu rasy ludzkiej, przeczytasz na moim drugim blogu]

W związku z rozpętaną przez pisma mniej (Daily Mail), bardziej (Wired) i najbardziej poważne (The Times) awanturą o Tolkiena "rasistę" mam taką oto myśl. Prędzej czy później poszukiwacze odstępstw od jedynie-słusznej-poprawności znajdą i wskażą takie fragmenty u Tolkiena jak ten:

To prolog do Władcy Pierścieni. Fallohide oznacza 'blado-skóry'. Hobbici z północy, wyżsi i jaśniejsi od innych, bardziej łowcy niż rolnicy, wybijali się na przywódców.

I jeszcze dodam w westronie:
And now, Ladies and Gentlemen, THE TIMES... It began earlier this century, but I am almost sure that in the West there will be no acceptance for Tolkien and his works in the perspective of ten, twenty years. Fortunately the Leftist journalists do not know Tolkien's works well and at the moment they do not write about other aspects of "The Lord of the Rings" and "The Silmarillion" like antinomy of bright-dark, like races of humans, like pale and blondish Fallohides who were leaders of the Hobbits, like the significance of the bright, blue or grey eyes etc. We will not defend Tolkien's work against the "Progress" with all its madness.

The world is changed. I feel it in the water. I feel it in the earth. I smell it in the air...

More thoughts on tolk and tollkühn

It is a nice though archaic and improper interpretation of the German noun Tolk (archaic spelling Tolck). According to Johann Heinrich Zedler's Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste. Band 42, Leipzig 1744, Spalte 1127–1128, the noun Tolk or Tolck, 'translator; interpreter', was a word of Gothic origin (sic!). Today we know (and J. R. R. Tolkien knew it too) that this German term was of Balto-Slavic origin. In Middle Low German there is a noun of the Baltic-Slavic origin: tolk, tollik (Schiller-Lübben 3, 571ᶜ), 'dolmetsch, interpres; translator, interpres'; (Dief. 305ᵃ. nov. gl. 219ᵇ. Stieler 2249, pers. reisebeschr. 1, 4, 6, entlehnt aus lit. tulkas, lett. tulks Kluge⁵ 74ᵇ. vgl. Freytag ges. werke 16, 429). Professor Tolkien wrote about it in one of his letters to Mrs. Edit R. Ehrhardt née Hahn (1905–1997), wife of Rev. Arnold Ehrhardt (1903-1965) (who was an anti-Nazi pastor of half-Jewish ancestry. The Ehrhardts emmigrated to England in 1939 because of the Nazi terror. Mrs E. R. Ehrhardt was an editor and author in England. Arnold Ehrhardt was born in Konigsberg, East Prussia):
»I do not understand why you should wish to associate my name with TOLK, an interpreter or spokesman. This is a word of Slavonic origin that became adopted in Lithuanian (TULKAS), Finnish (TULKKI) and in the Scand. langs., and eventually right across N. Germany (linguistically Low German) and finally into Dutch. It was never adopted into English.«
(J.R.R. Tolkien, letter #349 to Mrs. E. R. Ehrhardt

Today, after my discoveries of the #TolkienAncestry we know that Mrs Ehrhardt was right and J. R. R. Tolkien unfortunately was not (see for example here)

Tolk means 'interpreter, negotiator, translator' < Old Prussian [Baltic] *tulk- < Proto-Slavic *tъlkъ 'sense, translation, interpretation, explanation'. From this Proto-Slavic word denoting 'interpreter' are derived: Lithuanian tùlkas, Latvian tul̃ks, Estonian tulk, Old Saxon tolk, Old Icelandic tulkr and Finnish tulkki. In modern Russian (and old eastern dialects of Polish) tołk means 'sense, benefit, direction' and tołkowat' means 'to clarify, to interpret'. There is also a notable Polish word tołkun, 'secular interpreter in Lutheran church translating the words of a German preacher for Polish parishioners' (Słownik języka polskiego edited by J. Karłowicz, A. A. Kryński and W. Niedźwiedzki, vol. VII, Warsaw 1900–1927).

This term was even adopted into (Middle) English and Tolkien knew about it (and probably he forgot about it during writing the letter to Mrs. Ehrhardt). See the late 14th century Sir Gawain and the Green Knight and occuring there the noun tulke, tolke, 'a man, soldier' (plural tulk(k)es), coming probably from Old Norse tulkr (see above; ultimately < Old East Slavic тълкъ < from Proto-Slavic *tъlkъ). It is interesting how the meaning changed from 'interpreter' to 'soldier'...

Johann Heinrich Zedler's Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste from 1744 thought that German Tolk was of Gothic origin. That would be interesting for Professor Tolkien who studied Gothic (East Germanic language) and even tried to create Neo-Gothic and Taliska, being in fact a Gothic-stylized language of Middle-earth. 

Why Gothic?

Historical Goths (Gothic Gut-þiuda, Latin Gothi) were an East Germanic people, two of whose branches, the Visigoths and the Ostrogoths, played an important role in the fall of the Western Roman Empire. Sometime around the 1st century AD, Germanic peoples may have migrated from Scandinavia to Gothiscandza, in present-day Poland. The earliest known material culture associated with the Goths on the southern coast of the Baltic Sea is the Wielbark culture, centered on the modern region of Pomerania in northern Poland. This culture replaced the local Oxhöft or Oksywie culture in the 1st century AD, when a Scandinavian settlement developed in a buffer zone between the Oksywie culture and the Przeworsk culture. Johann Heinrich Zedler knew about it in 1744. See his entry about Goths:

According to Zedler and other scholars of the 18th and 19th centuries the town Danzig, Polish Gdańsk had a place-name of Gothic origin. See here:

According to the lexicon from 1744 the place-name Gdańsk-Dan(t)zig was derived from Godanum. In a similar manner Friedrich Gottlieb von Duisburg (his father was a Gdańsk pastor of Michael Tolkien's son-in-law, Andreas Uebelin) in his Versuch einer historisch-topographischen Beschreibung der freien Stadt Danzig (1809) wrote that Gdańsk-Dan(t)zig was derived from Gothiskandza 'Goths' Redoubt' (see Wikipedia).

Zedler did not know about Old Prussian and earlier Slavic etymology of the word Tolk (Tolck), 'interpreter, negotiator, translator'. He interpreted it as Gothic which is a nice coincidence if we consider the Gothic-related interests of J. R. R. Tolkien.

And last but not least, let us see what Johann Heinrich Zedler's Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste wrote about the word tollkühn (we know that J. R. R. Tolkien promoted this improper etymology of his family name). The lexicon provides us with this explanation:

German unsinnig ('absurd, ridiculous') or rasend ('tremendous, furious'), and even Latin mente coptus ('insane, mad; "seized by the mind")! Not a good candidate for a family name. Really!

The linguists of German language know that the Tolkien/Tollkühn family name is of Old Prussian (Baltic) origin and that its oldest form was Tolkin/Tolkyn, which means 'a descendant of an ancestor with the name Tolk', 'tolk' being (as we could see) an Old Prussian (Baltic, not Germanic) translator, interpreter, negotiator.

As a consolation let us see Zedler's entry for Tollkühne:

Ingenia means talents, creative powers!

The Tolkiens ancestors
in the time of King Alfred the Great?

Alfred the Great about the land where the ancestors of J. R. R. Tolkien lived in the times of Alfred (see British Library, Anglo-Saxon Orosius):

Map of Europe in the time of King Alfred
"Wulfstan said that he travelled from Hedeby, arriving in Truso after seven days and nights, the boat running under sail the whole way. To starboard he had Wendland, to port Langeland, Lolland, Falster and Skane. All these lands belong to Denmark.

'Then we had Bornholm to port, where the people have their own king. Then after Bornholm we had on our port side the lands which are called Blekinge, More, 01and and Gotland, and these lands belong to the Swedes. Wendland was to starboard the whole of the way to the mouth of the Vistula.' This Vistula is a very large river which separates Witland and Wendland. Witland belongs to the Este. The Vistula flows out of Wendland into Estmere which is at least fifteen miles wide. The Elbing flows into Estmere from the lake on the shore of which Truso stands, and they flow together into Estmere, the Elbing west from Estland and the Vistula north from Wendland. Then the Vistula deprives the Elbing of its name for the estuary is known as the Vistula estuary and flows from Estmere northwest into the sea.

This Estland is very large and has many fortified settlements, and in each of these there is a king. There is a great deal of honey and fishing. The king and the most powerful men drink mare's milk, the poor men and the slaves drink mead. There is very much strife among them. There is no ale brewed among the Este but there is plenty of mead. There is a custom among the Este that after a man's death he lies indoors uncremated among his relatives and friends for a month, sometimes two. The kings and other high-ranking men remain uncremated sometimes for half a year - the more wealth they have the longer they lie above ground in their houses. All the time that the corpse lies indoors it is the custom for there to be drinking and gambling until the day on which they cremate it. On the very day on which they intend to carry the dead man to the pyre, they divide his property -whatever is left of it after the drinking and gambling - into five or six portions, sometimes more, depending on how much there is. They place the biggest portion about a mile from the settlement, then the second, then the third, until it is all distributed within the mile, so that the smallest portion is closest to the place where the dead man lies. All the men who have the swiftest horses in the country are assembled at a point about five or six miles from the property, and then they all gallop towards it. The man who has the fastest horse comes to the first portion (which is also the largest) and then one after another until it has all been taken. He has the smallest portion who gets from his ride the one nearest to the settlement. Then each of them rides on his way with the property and is allowed to keep it all. For this reason good horses are extremely valuable there. When the man's treasures have all been spent in this way, then he is carried out and burned up with his weapons and clothes. They use up most of the dead man's wealth with what they squander during the long period of his lying in the house, and with what they put by the wayside which strangers ride up to and take. It is the custom among the Este that the men of each tribe are cremated, and if one bone is found not completely burned, heavy compensation must be paid.

There is a tribe among the Este that knows how to cause cold, and this is why the dead men there lie so long and do not rot, because they keep them cold. If two containers are put out full of beer or water, they can cause one of the two to be frozen over whether it is summer or winter."

poniedziałek, 26 listopada 2018

Globuhnen (Głabuny)
– wszystko co wiemy o wsi Tolkienów

Fig. 1
Natangia, Krzyżbork, moreny, dolina Pasmaru i pruskie dzieci
Dziś zapraszam Was do samych korzeni, do samych początków rodziny Tolkienów. Wieś Globuhnen, która po polsku nazwana by była pewnie Głabunami, gdyby w jej okolicy zamieszkali kiedyś Polacy. To tam mieszkał praprapraprapradziadek Profesora Tolkiena, Michel Tolkien, wolny i sołtys chełmiński wsi Globuhnen (do 2 poł. XVII w.). Chodźmy do doliny rzeczki Pasmar, położonej wśród zielonych moren Natangii...

Fig. 2
Mapa pruska z poł. XIX wieku. Widać, że we wsi istniało niewiele domów murowanych
(zazn. na czerwono); w jednym z nich zapewne mieszkali sołtysi Tolkienowie!

Zanim powstała wieś

Mapa pogańskich Prus z pracy Krzysztofa Hartknocha.
Widać Witige i Sollau, a nieco na wschód słynne Romowe
Globuhnen i sąsiednie miejscowości znajdowały się na terytorium plemiennym pruskich Natangów, blisko Puszczy Dinge. 800 metrów na południe od Globuhnen, również nad rzeczką Pasmar, znajdował się staropruski gródek z czasów pogańskich zwany w XIX wieku Hünenschloss ('Zamek Olbrzymów', 'Zamek Hunów') lub Hühnenschloss ('Kurzy Zamek'). Jego wały miały 2,5–3 m wysokości, a średnica gródku wynosiła ok. 10–12 m. Istniał też wzmiankowany przez Hartknocha gród pruski Witige na terenie późniejszego miasta Kreuzburg (Krzyżborka), podbity przez krzyżaków w 1240, a w 1253 zastąpiony budowlą obronną Zakonu Niemieckiego. Tutaj już w 1277 znajdowała się siedziba Komturstwa Natangijskiego. W 1315 Krzyżpork otrzymał prawo miejskie (być może element Kreuz- w nazwie nie pochodzi od krzyża, a od pruskiej nazwy Krücken znanej z okolic Krzyżborka; łacińska nazwa miejscowości brzmiała Cruceburch). Na wschód od Krzyżborka znajdowała się też dawana pruska miejscowość Sollau koło Kilgis. W tych okolicach działał między innymi słynny pruski bohater, Herkus (Henryk) Monte!

Fig. 4
Gródek Hünenschloss i jego rekonstrukcja – Nikołaj Kożanow


[Zestawienie danych z pracy Grasildy Blažienė, Baltische Ortsnamen in Ostpreussen (2005) oraz moich badań źródłowych]

Globuhnen, (pol. hipotet. *Głabuny, lit. Glabūnai), wieś 1,2 km od Sollnicken, w powiecie Iława Pruska [Kr. Pr. Eylau], nazwa miejscowa [ON] o etymologii od nazwy osobowej Glabūn-, Glabune – 'opiekun' (?), 'ktoś, kto otacza opieką, przytula'; por. prus. glabāni 'pieszczota', glābtun 'objąć, uścisnąć'. Forma Glabonyn z XIV wieku to określenie potomków takiego Glabune; tak jak Tolk 'Tłumacz', Tolkyn 'potomek Tłumacza').

1378 Thomas von Glabonynen vnser tolkg CDW 55

1425 Glabunen, 164 S. 1
1623 Greger zu Globunen Ostpr. Fol. 2136 19
1785 Globuhnen Goldbeck, VT. 55
1802 Globuhnen Schroetter VI
1873 Globuhnen, Gut Pierson, ANK. 506
1878 Glabunen, Globunen, Weber, Preussen 507
[1893] Globuhnen OV. 144
1906 Globuhnen 70
1933 Globuhnen 50
1997 Medovoje MLTV. 136

Najdawniejsze dzieje wsi

W Codex Diplomaticus Warmiensis (patrz tutaj) znajdujemy XIV- i XV-wieczne zapisy, które łączą nazwę podkrzyżporskiej wsi Globuhnen z urzędem tłumaczy w kancelariach krzyżackich, z tak zwanymi tolkami (patrz tutaj).
Fig. 5
Pierwsza wzmianka o Globuhnen w Codex Diplomaticus Warmiensis

Oto w Pasłęku (niem. Holland) zapisuje się pewne przywileje czterem Prusom o imionach: Monte, Thomas, Glinse i Glabune. Jako tłumacz w czasie transakcji występuje tolk ('tłumacz') Thomas ze wsi Glabonynen, czyli z późniejszych Globuhnen. Być może w tym jednym dokumencie znajdujemy zarówno zasadźcę wsi, Glabuna (jego imię oznacza kogoś, kto otacza opieką, przytula: prus. glabāni 'pieszczota', glābtun 'objąć, uścisnąć'), nazwę jego potomków zawartą w nazwie miejscowej – Glabonyn, Glabonynen 'potomek Glabuna') i urząd tolka, który był członkiem tego rodu (?). Kto wie, czy to od Prusa Thomasa, tolka-tłumacza w kancelarii szpitalnika Ulricha Fricke z Pasłęka, nie pochodziła gałąź rodu o przydomku Tolkien z Glabuhnen (wiemy, że alternatywna teoria wiąże naszych głobuńskich i krzyżporskich Tolkienów z innym tolkiem, Matthiasem Tolk von Markelingerode, rycerzem, którego ojciec przybył zapewne z Harzu w Niemczech, a matka zapewne pochodziła z rodu nobilów pruskich z okolic Kętrzyna... Ciekawe która teoria zwycięży).

W krzyżborskiej księdze czynszów z lat 1419–1425, Dis sint die Freyen von Cruczeburg ('Ci są wolni z Krzyżborka') znajdujemy wpis na temat Glabunen:
Glabunen. Der Kretzem czinset fünftehalb M uff Martini und 1/5 Schock Huner. Kirstan, Plauwel, Peter Kirkin, Niclos Kukyne, Andreke, Lucas, Niclos, Martin, Hans Sudaw. (...)
W krzyżborskich księgach parafialnych z XVII i XVIII wieku znajdujemy następujących mieszkańców wsi Globuhnen: Michel Tolkin i jego żona Elisabeth (wolny chełmiński sołtys Glabunen/Globuhnen), Friedrich Trappel (kowal w Glabunen), Christof Conigkel/Congiel/Kongehl, Chistof Dreger (karczmarz), Hans Calow/Kalau, Hans Wickelihn, Michel Schunemann, Jacob Krusen, Jacob Wichert i in. Z rodu Kongehlów wywodził się słynny niemiecki poeta barokowy, Michael Kongehl (1645–1710).

Jeszcze w latach 1700-1714 we wsi Globuhnen (nazywanej wtedy Amtsdorf 'wsią urzędową') znajdowały się: karczma (Krug), wolne dobro (Freigut) i dobro sołtysie (Schulzengut) – tak według Spezialprotokoll über das Amtsdorf Globuhnen und darin gelegenen Krug, Freigut und das Schulzengut sowie Auszüge der bisherigen Steuergefälle aus den Jahren 1700 bis 1714, "Verträge über die Entrichtung der neu zuzahlenden Steuern und Privilegien und Verschreibungen" (XX. HA, GHS, Amt Brandenburg Nr. 1, 129VS - 150RS). Termin Amtsdorf odnosi się do wsi, która jest bezpośrednio podporządkowana urzędowi, w przeciwieństwie do wiosek sądowych lub junkierskich, które podlegały sądom szlacheckim.

Nie wiem, od kiedy Tolkienowie pełnili urząd wolnego i chełmińskiego sołtysa wsi Globuhnen. W księgach parafialnych Krzyżborka znalazłem następujących sołtysów:

Urząd ziemski frey und köllmscher Schulz zu Glabuhnen:
  1. Michel Tolkien II (1661, 1663, 1670), praprapraprapradziadek Profesora Tolkiena (do 2 poł. XVII w., zm. 1701)
  2. Christian Tolkien I (1691, 1700), prapraprapradziadek Profesora Tolkiena, syn Michaela III
  3. Friedrich Tolkien (1708, 1717, "frey und köllmscher schultz zu Glabunen"), syna Michaela III, wnuk Michela, brat Christiana Tolkiena I
Johann Friedrich Goldbeck w Volständige Topographie des Königreichs Preussen z 1785 pisze, że Globuhnen było wsią królewską (Königlich Dorf) z osiemnastoma kominami (Feuerstelle), co zapewne równa się osiemnastu domom (i być może około 100 mieszkańcom). Nazwa wieś królewska sugeruje, że już w 1785 skończyły się w niej rządy dziedzicznych sołtysów chełmińskich, Tolkienów (w spisie z 1785 jest tylko kilka wsi nazywanych Cölmisch Frey Schulzen Gut: Nickelsdorf, Quedenen, Köschten, Thyrau).

Wieś znajdowała się wtedy w Królestwie Prus, w starostwie powiatowym pokarmińskim (Landräthlicher-Kreis Brandenburg; po polsku Pokarmin), w iławskim okręgu sądowym (Justitz-Kreis Preuß. Eylau), w rejonie urzędu w Kobbelbude (Haupt-Amts oder Domainen-Amts Bezirk Kobbelbude), w parafii krzyżborskiej (Geistliche Inspektion Eingepfarrer zur Kirche Kreuzburg)*, gdzie patronem kościoła (Patron der Kirche) był król pruski. Pobliskie Kobbelbude było wtedy królewskim urzędem domeny, folwarkiem i wsią (Königlich Domainen-Amt, Worwerk und Dorf, któremu podlegały wsie Altenburg, Gollau, Ottilienhof, Ludwigswalde, Sollau, Cavern, Globuhnen, Liegnicken, Tiefenthal). W pobliskim Krzyżborku (Kreuzburg) stacjonowały w 1785 trzy kompanie pruskiej piechoty (3 Compagnien Infanterie). Krzyżbork powstał w 1350 jako miasto królewskie (Königlich Immediat-Stadt), a w 1782 znajdowało się w nim 228 kominów z 1018 mieszkańcami. Według Goldbecka w pobliskich rzeczkach Pasmar i Keygster łowiło się trocie i ślizy. Radca podatkowy dla tego okręgu miał swój urząd w Domnau, a okręg podatkowy nazywał się bartoszycki (Bartenstein).

Dzięki spisowi szkolnemu z 1813 wiemy, że dzieci z Globuhnen chodziły do szkoły wiejskiej w Sollnicken (chodziły tam dzieci z Globuhnen, Hollstädt i Tykrigehnen, nauczycielem był Gottfried Witt i adjunkt Margenfeld, a uczyło się 30 chłopców, 22 dziewczynki, 38 stałych uczniów i 10 którzy skończyli już naukę czytania).

W roku 1820 wieś liczyła 19 domów i 108 mieszkańców (wg Vollständiges topographisches Wörterbuch des preußischen Staats, Tom 1).

Fig. 6
Widok Globuhnen z lat międzywojennych

W pracy Leopolda Kruga, Die preußische Monarchie: topographisch, statistisch und wirthschaftlich dargestellt: nach amtlichen Quellen. Die Provinz Ostpreussen, cz. 1 z 1833 czytamy, że Globunen leży na czarnych, płodnych ziemiach (podobnie jak dobra Solnicken und Sand). Wg spisu Kruga było tam 1 562 mórg ziemi, 6 gospodarstw rolnych (Ackergüter), 10 właścicieli (Eigenkäthner), 7 pracowników rolnych (Instleute), a w sumie 166 mieszkańców. W 1820 miejscowi właściciele rolni brali udział w losowaniu pewnego tutejszego gospodarstwa. Krug opisuje Globuhnen i pobliskie Solnicken jako wsie bogate w odróżnieniu do niedalekich Tiefenthal oraz Schnakeim. Autor zwraca uwagę na wysoką kulturę rolnictwa w Globuhnen, co na pewno można przypisać też i dawnym chełmińskim właścicielom – Tolkienom ("na co wskazuje Globunen; jest to prawdopodobnie niespodziewany znak zwiększonego dobrobytu i kultury gleby, dzięki pracy człowieka, który dba o ziemię, a wraz tym wzrasta wartość gleby", str. 609).

Późniejsza mapa topograficzna Globuhnen

W pracy Die Gemeinden und Gutsbezirke des Preussischen Staates und ihre Bevölkerung...: nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. December 1871, która pochodzi mniej więcej z czasu, gdy powstała pierwsza tak dokładna mapa naszej wsi (patrz Fig. 1) czytamy o Globuhnen co następuje: Globuhnen jest wsią królewską (Königlich Dorf), miejscowością zabudowaną dwudziestoma domami z 35 gospodarstwami domowymi. W 1871 mieszkało w Globuhnen 93 mężczyzn i 93 kobiety (razem 186 mieszkańców). Z tej populacji w samym Globuhnen urodziły się 73 osoby. Wszyscy obywatele byli Prusakami wyznania ewangelickiego. Dzieci poniżej 10 lat było 53, osób umiejących czytać i pisać było 108, a analfabetów 24.

Tekst ten będę stopniowo uzupełniał

 * Parafia w Kreuzburg (Krzyżborku) obejmowała miejscowości: Arnsberg, Barslack, Cavern, Dingort, Döbnicken, Glautienen, Globuhnen, Heyde, Hollstädt, Karlshof, Kilgis, Kissitten, Kusitten, Klein Labehnen, Groß Krücken, Klein Krücken, Groß Labehnen, Klein Labehnen, Liepnicken, Moritten, Neu Park, Neu Schnakeinen, Neu Sollau, Pasmarshof, Porschkeim, Sand, Schmerkstein, Schnakeinen, Sollau, Sollnicken, Steinhof, Struwe, Tiefenthal, Tykrigehnen, Vogelsang, Wangnicken, Wilmsdorf

Zdjęcia Rosjanina z Okręgu Kaliningradzkiego, Nikołaja Kożnanowa, który odwiedził okolice Globuhnen i pokazał nam, jak ten teren wygląda dziś: