sobota, 16 czerwca 2018

Petershagen now and then



If you want to compare Petershagen in the Tolkiens' time (c. 1800) and today, see my comparision. And see how accurate was the older map! Tolkiens' street, Letztegasse is first one from the left. Today we can see there three houses from c. 19th century.

And below comparision of two maps from the 19th century with the Tolkiens' house at Letztegasse No. 28:


 

London Brothers and their coins

I would like to share my little coin collection with you. My coins come from the places and from the times of the London Brothers born in Petershagen, Danzig (Gdańsk) – Daniel Gottlieb Tolkien (1746–1813) and John Benjamin Tolkien (1752–1719).


The small one is Danzig shilling from the times of the king Stanislaus August Poniatowski (1765). The silver one is English shilling of George III (1817) and the last one is very interesting for every Tolkien-fan because it is a farthing of George III (1773) – a farthing is also an unit of The Shire division. In his Nomenclature of 'The Lord of the Rings' J. R. R. Tolkien wrote:
 (...) the second element in Eastfarthing, Northfarthing, Southfarthing, Westfarthing is the same word as E. farthing (OE feorðing, ME ferthing), quarter of a penny (...)
 Other coins from Gdańsk (Danzig) of the Tolkiens can be seen here (No. 190, 191, 192):



Wilhelm Stryowski i Petershagen


Zaroślak czyli dawne Petershagen wydało kilku znanych ludzi. Z nich największą sławą cieszy się chyba wybitny malarz gdański, Wilhelm Stryowski, którego obraz Konfirmacja w kościele Zbawiciela (1863) przedstawiam powyżej (dziękuję za to zdjęcie Fortowi z Forum Dawny Gdańsk!).

Wilhelm Stryowski (1834, Petershagen – 1917, Essen) był synem rzeźnika Ludwiga Augusta i Julianny Wilhelminy z domu Franz. Malowanie rozpoczął pod kierunkiem wuja Karola Dawida Franza, portrecisty. Był uczniem Johanna Carla Schultza w gdańskiej Kunst und Handwerksschule. Dzięki stypendium studiował w latach 1852-1856 na Akademii Sztuk Pięknych w Düsseldorfie, pod kierunkiem Wilhelma von Schadowa. Po ukończeniu studiów i zwyczajowej podróży po zachodniej Europie wrócił do Gdańska, gdzie szybko zdobył uznanie. Specjalizował się w obrazach rodzajowych, a szczególnym zainteresowaniem darzył flisaków i Żydów. W poszukiwaniu tematów jeździł do Małopolski, gdzie nawiązał kontakty z polskimi malarzami (Wikipedia).

W czasie moich poszukiwań genealogicznych znalazłem też zapis chrztu Stryowskiego w kościele St Salvator (Zbawiciela). To ten sam kościół, w którym ochrzczono dzieci Christiana Tolkiena, w tym "Londyńskich Braci", Daniela i Johna Benjamina. Oto ten zapis z samego początku 1835 roku:

Żeby powiększyć, kliknij!

piątek, 15 czerwca 2018

Christian Tolkien was the best! (1763)

I want to present now the document from the file APGd 300,18/7 (Gdańsk Garrison arrangements, recruitment for the years 1733–1793). 

On 8, 9, 10 and 12 September 1763 there was a competition between the 195 members of the Artillery Corps of the Danzig Garnison (Gdańsk Garrison). It was a custom once a year to check the soldiers' abilities. See that in 1763 the first prize won Christian Tolkien, the Professor's great-great-great-grandfather!



 

The Tolkiens from Letztegasse No. 28, Petershagen

Letztegasse is 'Last Lane' and means something like cul-de-sack or bag-end! Finally I have localized the house of the Gdańsk Tolkiens, of Christian Tolkien (bombardier in the Gdańsk artillery and the feuerwerker) and his wife Anna Euphrosina, née Bergholz!

Yesterday I have made my discovery of the year 2018! In the National Archive in Gdańsk I have found big document being the description of the life of Christian Tolkien (1706, Kreuzburg, Prussia – 1791, Danzig/Gdańsk, Poland). In this records (from 1745 and 1788) we have the following facts:
  • Christian Tolkien born in 1706 is described as "Feuerwercker reformé" (reformed pyrotechnician) and "Bombardier" (a rank in artillery) of the Artillery Corps of Danzig/Gdańsk Garrison.  
  • in 1788 his wife is Euphrosina Tolkien (born in 1718). In the document we find out earlier wife of Christian Tolkien who was Helena Pokrowska (Russian? Polish?) who died in 1745. They probably did not have any children.
  • Helena Pokrowska's sister was Euphrosina, wife of Ephraim Frohgühn.
  • Christian and Euphrosina four children are named: sons Daniel and Benjamin (they are of course Daniel Gottlieb Tolkien and Johann Benjamin Tolkien known from Gdańsk and London records!), daughters Renata and Anna Elisabeth
  • Renata (we know that she was in fact Eleonora Renata) was married to Johann Carl Bergemann (alias Bergmann; a "Feuerwercker" of the Artillery Corps). In 1788 the Tolkiens' house at Letztegasse No. 28 was prescribed to the Bergmanns.
  • Anna Elisabeth was dead in 1788. Her husband was Johann Stobbe and they had one son, Samuel.
Letztegasse (a kind of "Bag End") is the address where John Benjamin Tolkien (1752, Danzig/Gdańsk, Poland – 1819, London) was born! You know that for many months I have tried to guess where their house was placed. Now I know! 

It was Letztegasse No. 28 (ul. Poślednia nr 28) very close to the City Wall (this ground belonged to the Hospital of St Gertrude). At the moment let us see this picture from R. Curicke book on Danzig from the end of the 17th century with these houses:

St Gertrude Hospital and Petershagen with the Tolkiens' house
 Update:

1) First let us see the record on Christian Tolkien and his family from 1788 (more to be seen soon) from the Artillery records book APGd 300,91/1, p. 276 (I have underlined the fragment about the ground books from Petershagen where his house is described):


2) Then let us see the fragment of the ground book of Petershagen (APGd 300,32/46, p. 60). They will send me the photo with better resolution; at the moment I present my weak copy of this page with underlined the date 1788, the name of St Gertrude Hospital and with the number of the house from Buhse's plan of Gdańsk):


3) Let us see this house on Buhse's plan of Gdańsk:


And another map from the beginning of the 19th century:


The house (and the street known in Polish as Poślednia) don't exist any more. But the house could be of this kind (from M. Deisch drawing of the Outer Petershagen from the time when Daniel and Benjamin were small boys in Danzig, Poland – years before their migration to London):


poniedziałek, 21 maja 2018

Ogniomistrz Tolkien
Christian Tolkien (1706–1791) w Garnizonie Gdańskim


Źródło: m.in Garnison Danzig (Facebook)


Na ilustracji gdański grenadier pod Zbrojownią (Wielkim Arsenałem)
M. Deisch, 1765
Christian Tolkien ("Tolckien"; 1706, Krzyżbork – 1791, Gdańsk), praprapradziadek J. R. R. Tolkiena był w Gdańsku żołnierzem miejscowego Garnizonu Miejskiego ("Siesige Stadt Garnisson"), członkiem Kompanii Artyleryjskiej. W 1771 (gdy Ch. Tolkien opisany jest w dokumencie APGd 300,31/109 jako "Feuerwercker") kompania ta miała następujące dowództwo:

Capitain (kapitan), Johann Gottfried Wittwerk
Lieutnant (porucznik), Johann Albert Rudnick
Fänrich (chorąży), Carl Gottfried Reiffke

W 1752, gdy w Peterszawie urodził się prapradziadek Profesora, Johann Benjamin Tolkien (zm. 1819 w Londynie) dowództwo składało się z:

Capitain (kapitan), Johann George Thom.
Lieutnant (porucznik), Jacob Bohnas
Fänrich (chorąży), Johann Stern

W 1790, w przededniu śmierci Christiana Tolkiena i w przededniu zajęcia Gdańska przez Prusy, dowódcami byli:

Capitain (kapitan), Magnus Skepsgardt
Pr. Lieutnant (pierwszy porucznik), Benjamin Friedrich Harder

Kompania Artylerii składała się ze 120 żołnierzy. Ich mundury opisane są następująco: "Blaue Röcke gekleidet mit rotten Rabatten, Kragen und Aermelauffschlaegen, und hatte paille Unterkleiden" – niebieskie fraki z czerwonymi rabatami i mankietami, paliowe (słomkowe) kamizelki i spodnie. Żołnierze Kompanii Artyleryjskiej mieszkali na Biskupiej Górce (dla nich parafią był kościół St Salvator w Petershagen/Peterszawie; dlatego tam chrzczono małych Tolkienów!), a na Starym Mieście głównie przy kościele św. Bartłomieja (ulice Böttchergasse, Schüsseldamm, An der Seyen), gdzie znajdowało się także miejsce zborne straży obywatelskiej (Błękitny Regiment kompanii obywatelskiej Szerokiego Kwartału); w tych oddziałach porucznikiem był w latach 70.-90. XVIII wieku młodszy brat Christiana, obywatel i mistrz kuśnierski, Michael Tolkien, 1708–1795). Na cmentarzu św. Bartłomieja pochowano zaś zięcia Christiana Tolkiena, artylerzystę i stolarza Johanna Carla Bergmanna, oraz jego żonę Eleonorę Renatę, siostrę Londyńskich Braci!

Artyleria Biskupiej Górki w 1759
W księgach parafialnych kościoła St Salvator w Peterszawie znajduję wiele śladów żołnierzy Garnizonu Gdańsk, szczególnie ich śluby. Oto na przykład od 1777 notuje się tam grenadierów, muszkieterów, artylerzystów, kawalerzystów i doboszy z kompanii takich znanych postaci jak major Constantin Dionysius von Bonhorst (Guarnison), major Friedrich Gustav Petersson (Guarnison) czy kapitan Carl Gottlieb Voigt (Leib-Compagnie) albo chorąży Gottfried Christian Ritter (Leib-Compagnie).

Nie znalazłem ogniomistrza Christiana Tolkiena w spisie obywateli z 1770 z prostej przyczyny. W spisie nie ujęto obiektów wojskowych. Christian jako Feuerwerker/ogniomistrz pracował zapewne przy Starej Zbrojowni w budynku zwanym Starą Apteką (było to laboratorium ogniomistrza; istnieje do dziś, będzie miał nową funkcję teatru kameralnego), a jego mieszkanie znajdowało się na tyłach tego budynku (cegła, którą posiadam, to fragment tego budynku). Adres tego miejsca to Hintergasse No. 120, co równa się Klein Schirrmachergasse No. 3 (SN 1967). W tym samym domku znajdował się jednocześnie Dom Cechu Kuśnierzy (tam zorganizowano m.in. ślub córki Michaela Tolkiena w 1777), a w XIX wieku antykwariat Christiana Tolkiena juniora. Możliwe też, że Johann (John) Benjamin Tolkien urodził się na Peterszawie w budynku garnizonu gdańskiego, np. przy Bramie Oruńskiej (Peterszawskiej).
Zwróćmy uwagę na opis ogniomistrza ze starego podręcznika arylerii. Ogniomistrz miał oprócz wojskowych, także cywilne zadania - tworzył miejskie fajerwerki:

Podręcznik artyleryjski z pocz. XIX wieku (polona.pl)
 Biskupia Górka, gdzie Christian Tolkien mieszkał zapewne przy Bastionie Ostroróg w jego czasach wyglądała zapewne tak, jak dziś Gradowa w Gdańsku. Pruska twierdza wygląda jak smajale w Bucklandzie, nieprawdaż?

Tak wyglądała Biskupia Górka w czasach Tolkienów (zdjęcie fortecy pruskiej na Gradowej)

czwartek, 17 maja 2018

Tolkien's ancestor was a Feuerwercker
or an ordnance technician (1770)!

I have discovered that Christian Tolkien had the same abilities as Gandalf!
Last Wednesday (16 May 2018) I visited National Archive in Gdańsk (for the 4th time) and I discivered something very important! In the document APGd 300,31/109 ("Listen Königl. Preussischen Landeskinder übergeben von dem Königl. Preuss. Herrn Legations Raht und Residenten [with an index]") with a list of Prussian subjects living in Polish Danzig (Gdańsk), in the part devoted to the people born in the region of Kreuzburg, Kingdom of Prussia I have found two Tolkien ("Tolckien") brothers: Christian Tolkien (1706–1791) and Michael Tolkien (1708–1795, a Kürschner or furrier, read about him here):

The moment of the discovery
Christian and Michael Tolkien ("Tolckien"), 1770 living in Gdańsk for 30 years
I know that they came to Gdańsk even earlier, in 1724
Full page with the Prussian subjects from Kreuzburg area in Danzig
Thanks to this record now we can be sure that J. R. R. Tolkien's great-great-great-grandfather Christian Tolkien, father of two brothers who emigrated to London in 1770s was a member of the Danzig Garrison as a Feuerwerker (military pyrotechnician, ordnance technician or specialist, literally 'fire worker'; Latin tormentarius or pyrotechnicus), a specialist responsible for the maintenance of ammunition (in the armed forces of German-speaking countries), From the late Middle Ages until the Early modern period a Feuerwerker was a highly specialised artisan with detail knowledge of the closely guarded secrets of making gunpowder – see Wikipedia (Feuerwerker). Due to special knowledge and skills required for their work, the Feuerwerkers were professionally organized and belonged with the privileged layers of the local army. The Feuerwerkers were the military staff in the rank of subordinate to the artillery. The Feuerwerkers were members of a group of people particularly concerned with the manufacture and use of gunpowder and explosive materials. In Gdańsk in the 18th century a Feuerwerker was also helpful in preparing the fireworks for special occasions like royal visits or holidays.

Gdańsk Great Arsenal where Christian Tolkien produced his "pills" and "fireworks"
This house on the left is where the Tolkiens lived in the 18th and 19th c
It still exists!

Pyrotechnic elements on the front side of "Old Pharmacy"
Christian Tolkien (1706–1791, documents connected with his life are here), son of Christianus Tolkien (1663–1746), a baker from Kreuzburg (see here), Prussia, was a Feuerwerker in Gdańsk (Danzig) Garrison. This is why he lived on Bischofsberg (Biskupia Górka, 'Bishop's Hill') where the Danzig artilery was stationed (on Bischofsberg his older son, Daniel Gottlieb Tolkien, a London furrier was born in 1746). This is why his son-in-law was Johann Carl Bergmann (1743–1813), an artilerist from the same Garrison who also lived on Bischofsberg. This is why the Tolkiens worked and even lived by Great Arsenal (Das Große Zeughaus, Wielka Zbrojownia) in Gdańsk (a small house on the back of the "Old Pharmacy", where the "pills" or amunition was produced. It was a house at Hintergaße No. 120 = Klein Schirrmachersgaße No. 1967 [3] where in the 19th century Christian Tolkien junior had his "Tolkien – Antiquary"; I have got a brick from that house in my collection; see here). This is probably why John Benjamin Tolkien (1788–1859), Christian's London grandson was a member of the Worshipful Company of Loriners (loriner is a maker of metal parts for bridles, harnesses, spurs and other horse apparel, especially for army).
So we can see that a direct Professor's ancestor was like Gandalf. He was able to prepare splendid fireworks for special occasions in Gdańsk. And I will now explore the archival documents connected with Danzig Garrison, its artilery, its role on Bischofsberg and in Petershagen where the Tolkiens lived and where they were buried.