niedziela, 22 października 2017

1770, spis mieszkańców Gdańska i chrzestni małych Tolkienów






Salomon Szybrowski, Johann Gottfried Rohn, Johann Friedrich Oyer, Christian Neidemann, to tylko kilku chrzestnych dzieci Michaela i Christiana Tolkienów. Udało mi się ich wczoraj znaleźć w spisie mieszkańców Gdańska z 1770. Większość z nich to kuśnierze z ulicy Szerokiej i Grobli.

Gdańskie who-is-who z XVIII w.
Michael Tolkien w straży obywatelskiej

Das jetzt-lebende Danzig Anno 1768
Das jetzt-lebende Danzig Anno 1780
W XVIII w. Gdańsk wydawał swoje who-is-who, poprzednika późniejszych książek adresowych. Do Das jetztlebende Danzig Nach der im Monat März gehaltenen Verführung der Aemter spośród gdańskich Tolkienów trafił tylko Michael (1708-1795), mistrz kuśnierski.Występuje tam co najmniej od 1768 (w księdze z 1764 jeszcze go nie ma) do 1792 jako członek straży obywatelskiej (Bürger Wache) Błękitnego Regimentu Kwartału Szerokiego. Jest członkiem XII chorągwi - wpierw jako chorąży, a od 1774 jako porucznik. 

Zobaczmy, jak przez dwa stulecia wyobrażano członków straży obywatelskiej:




piątek, 20 października 2017

Kartka z kalendarza (czerwiec 1752)


Dlaczego taka kartka z kalendarza Neuer und Alter Hauß- und Geschichts-Calender, Auf das Jahr nach Christi Geburth [...] 1752? Bo w czerwcu (albo w końcu maja) urodził się w Gdańsku prapradziadek Profesora Tolkiena, a 11 czerwca 1752 został ochrzczony w zborze Zbawiciela na gdańskiej Peterszawie (Petershagen, Zaroślak):



Tolkien w gdańskiej prasie (1770)?

Od dawna przeglądam w wolnym czasie gdańskie gazety z czasów, gdy w mieście żyli Tolkienowie. Bardzo ciekawe jest Wöchentlische Danziger Anzeigen und dienliche Nachrichten. W numerze 28 z 14 lipca 1770, str. 195 (patrz tutaj) znalazłem chyba w końcu ślad Tolkienów:

"Przy ulicy Szerokiej u Kuśnierza nad Apteką do góry po dwojgu schodów znajdują się do wynajęcia dwie izby dla pojedynczych osób. Powołać się na Michaela."
Czy chodzi o Michaela Tolkiena, który miał lokal przy tzw. "Starej Aptece" blisko ul. Szerokiej? Oto w nr 29 z 20 lipca 1771 mamy podobne ogłoszenie:

Przy Kołodziejskiej w Domu Cechu Kuśnierzy (Kürschner Gewerkshaus) są dla przyjezdnych do wynajęcia wygodne pokoje z możliwością posiłków.
Ogłoszenia dotyczą szczególnie okresu Jarmarku Dominikańskiego. A Dom Cechu Kuśnierzy przy Kołodziejskiej (a jednocześnie blisko Szerokiej, tradycyjnej ulicy cechu kuśnierzy) to także warsztat Michaela Tolkiena i miejsce, gdzie w XIX w. mieszkał Christian Tolkien (junior). Świetne są te poszukiwania w prasie. Marzy mi się znalezienie śladu Christiana Tolkiena (seniora) i jego synów.

Wardruna


Byłem wczoraj z Bartem na niesamowitym koncercie. Do Polski po raz pierwszy przyjechała słynna wśród miłośników Północy grupa Wardruna. Byliśmy w Domu Muzyki i Tańca w Zabrzu. Bilety wprawdzie bardzo drogie, ale warte swojej ceny. Wpierw wysłuchaliśmy krótkiego koncertu supportu, grupy Kaunan:


Można było poczuć się jak w halli, w której bardowie przygotowywali nas na spotkanie z bogami. Zabrze dobrze się nadaje do tego typu koncertów, bo sala jest duża, a jednak dość kameralna. A około godziny 21.00 pojawili się oni:


Niesamowity klimat, genialne światło i dym. Ale to tylko tło. Muzyka była prawdziwie nieziemska, brzmiała nawet lepiej niż na płytach. Kto może, niech zdecyduje się na koncert w Gdańsku... Polecam!

Dom Christiana Tolkiena?

Chyba udało mi się znaleźć na grafice Deischa dom p. Christiana Tolkiena!


Holzmarkt na planie Buhsego. Zaznaczyłem miejsce,
gdzie może się znajdować dom Ch. Tolkiena

A to jest chyba sam (zakamuflowany przez siebie jako roznosiciel grafik) pan Matthaeus Deisch, którego być może znał p. Christian Tolkien


czwartek, 19 października 2017

Kürschner Gewerkshaus, Gdańsk
Właśnie go wyburzają!

Na lewo od Wielkiej Zbrojowni budynek, w którym mieściła się najwyraźniej
siedziba cechu kuśnierzy!
Od miesięcy poszukiwałem Domu Cechu Kuśnierzy, gdzie działał starszy cechu, Michael Tolkien, gdzie odbywały się kuśnierskie śluby itd. Dziś w nocy od prof. Szarszewskiego otrzymałem przeciekawy spis mieszkańców Gdańska z 1807/1808, gdzie każdemu domowi przyporządkowano na utrzymanie napoleońskich żołnierzy. A tam znajduję wszystkie domy Tolkienów, domy Uebelinów, Oyerów i Zachariasów oraz innych znajomych naszej rodziny. I co się okazuje?

Dom Cechu Kuśnierzy to to samo miejsce, co ostatni adres Christiana Tolkiena (antykwariusza - przeczytaj o tej historii tutaj). To tyły tzw. "Starej Apteki", domek, który stał tam do niedawna, a właśnie się go wyburza (wyburzanie historycznych budowli w centrum Gdańska to dla mnie gigantyczny SKANDAL!)


Myślę, że sprawa jest warta odnotowania w gdańskich mediach. To tak a propos afer związanych z prywatyzacją w historycznych miastach i z losem historycznych murów, elewacji, pamiątek...

Brak słów..

Was Christian Tolkien (Senior) an antiques seller?

My hearty thanks to Prof. Adam Szarszewski for photocopying the Gdańsk documents and for his wise advise. Mr Szarszewski is a "Gandalf" of my research.

Who was Daniel Gottlieb's, Johann Benjamin's and Eleonora Renata's father? What was a profession of Christian Tolkien, husband of Anna Euphrosina, née Bergholtz (or Berkholtz). A furrier? Or maybe a shoemaker? No, I am very close to the conclusion that he was an antiquarian and antiques-dealer living at Holzmarkt no. 7 (= Silberhütte no. 7).

At the moment my theory is that Christian Tolkien living in Gdańsk in the eighteenth century left his business to his nephew, Christian Tolkien (1762-1821), Michael's son. And Christian's son, John Benjamin had a very similar business in London – in the last years of his life he was a "china and glass-seller" in Covent Garden.

Matthaeus Deisch, "View of Holzmarkt" (1761–1765)
From 1784 there exists an entry in a tax book from Gdańsk that Christian Tolkien was an antiques seller (see here). But which Christian? From the other sources we know that there lived two Christians Tolkien in Gdańsk in 1784: the old Christian Tolkien, a father of the "London Brothers" (who in 1784 was a godfather of a Friedrich Benjamin Tolkien in St Salvator - sea here) and the young Christian Tolkien (in 1784 he was 22), Michael's son. I suppose this entry is about the old Christian.
Christian Tolkien (1807/1808), an antiques seller
If Christian Tolkien and his family lived at 7 Holzmarkt the picture above (by Matthaeus Deisch from 1761-1765) shows the square they could see from their window!

The Tolkiens' house could look like this one (it is probably a house at 6 Silberhütte):


Buhse map of Gdańsk with Holzmarkt and Silberhütte
Another question is what in fact 7 Silberhütte (SN 130) and 7 Holzmarkt meant. Because I want to show you the Tolkien family house in Gdańsk (yes, indeed we know alread the houses of Christian's brother, Michael at Johannisgaße and II. Damm).

środa, 18 października 2017

Szum morza w mieście Danzig

Daniel Chodowiecki, Widok Bałtyku i murowanej latarni morskiej
 »Gdy byłam dzieckiem, wydawało mi się czymś niesłychanym, że mogą istnieć ludzie, którzy morza nigdy nie widzieli. (...)
Późno wieczorem, gdy w domu już wszystko ucichło, stawałam nieraz w oknie sieni i wsłuchiwałam się z niewymownym uczuciem w uroczystą, jednotonową melodię szumu, płynącą z największych głębin równego jak zwierciadło morza, w ten oddech odpoczywającej przyrody wśród zupełnej ciszy w powietrzu.
– Jutro będzie piękna pogoda, morze gada – mówił wówczas Adam lub kto inny z przechodzących naszych ludzi. Morze gada! Przejmował mnie lekki lęk przy tym słowie, ale mimo to nie odchodziłam od okna (...)«
Joanna Shopenhauer, Gdańskie wspomnienia młodości, str. 53


Gdańszczanka Joanna Schopenhauer, matka słynnego Artura (urodzonego również w Gdańsku), należała do pokolenia dzieci Christiana Tolkiena. Jako mała dziewczynka na ulicach miasta na pewno mijała córkę Tolkienów, Eleonorę Renatę. "Londyńskich Braci" już na pewno nie mogła pamiętać, bo wyemigrowali do Amsterdamu i Londynu, gdy była bardzo mała. Pozostawiła po sobie niesamowitą książkę – Gdańskie wspomnienia młodości (słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2010).

wtorek, 17 października 2017

Eleonora Renata Bergmann, née Tolkien (Tollkühn)

This discovery would be impossible without the help of Professor Adam Szarszewski. Professor, thank you!
 
Eleonora Renata Tolkien (Eleonore like Elanor, Renate is a good name for a Pietist girl – 'Reborn') was Christian Tolkien's daughter and Daniel Gottlieb's and Johann Benjamin's sister.

She was born in June 1756 and she was baptized on 10 June in Petershagen, in the St Salvator church:


Her brothers were then 10 and 4. She lived with her parents and after her brothers left for Amsterdam (1766) and London (1770-1772) she got married with a carpenter apprentice, Johann Carl Bergmann on 13 September 1774 at St Salvator church:


The couple lived at 1110 (19) Schüsseldamm, they had 5 sons and 1 daugher (all of them were baptized in St Salvator church). The oldest of the sons, Daniel Gottlieb Tolkien emigrated to England (I have found his traces in London as Daniel Bergman) and  two younger sons emigrated to Riga.

She died in September 1829 and she is buried with her husband (a carpenter master and ex-artilery soldier) by St Bartholomew church in Gdańsk.
Eleonora Renata died in 1829

Johann Carl Bergmann died in 1813

Herrnhuci (Bracia Morawscy) w Gdańsku
Czy Tolkienowie należeli do tej wspólnoty?


Symbol Morawskich Braci (herrnhutów)
Serca razem połączone w Bogu pokój znaleźć chcą!
Miłość swą, rozpromienione, niech ku Zbawcy w górę ślą.
Jezus głową, my członkami, Światłem On, w nas odblask lśni;
On jest Mistrzem, my uczniami, on jest nasz, a Jego my. 
Czy to przypadek, że w 500-lecie Reformacji tak mocno rozwinęły się moje badania przodków Tolkiena? Myślę, że obie sprawy (ewangeliczność Reformacji i tolkienowskość Gdańska) to doskonały temat dla mojego tolkniętego blogu (a przy okazji chcę przypomnieć, czym dla mnie jest ewangeliczny katolicyzm).

W czasie moich poszukiwań #TolkienAncestry, w trakcie wyłuskiwania najdrobniejszych informacji na temat gdańskich i pruskich Tolkienów, doszedłem do wniosku, że ważna migracja "Londyńskich Braci" (Daniela Gottlieba i Johanna Benjamina, synów Christiana i Euphrosiny z Petershagen/Zaroślaka) miała nie tylko ekonomiczne, ale również religijne motywy. Jestem coraz bliższy konkluzji, że gdańscy Tolkienowie sympatyzowali z pietystycznym ruchem luterańskim, który znamy pod nazwą herrnhutów (Braci Morawskich). Kim byli (a pewnym sensie wciąż są) herrnhuci?

Założycielem tej pietystycznej grupy na obrzeżach wspólnoty ewangelicko-augsburskiej był Nikolaus Ludwig hrabia von Zinzendorf (ur. 26 maja 1700 w Dreźnie, zm. 9 maja 1760 w Herrnhut), niemiecki teolog ewangelicki i reformator religijny, przywódca ruchu pietystycznego w Saksonii. W latach 1719-1721 odbył kilkunastomiesięczną podróż po Europie, podczas której poznał ówcześnie panujące stosunki międzywyznaniowe i zgłębiał pisma religijne (zwłaszcza mistyczne pisma Jakuba Böhmego). Po powrocie do Drezna Zinzendorf objął stanowisko radcy sądu apelacyjnego na dworze drezdeńskim, wkrótce jednak porzucił karierę polityczną na rzecz teologii. W 1722 ożenił się; w tym też roku pozwolił osiedlić się na terenie swojego majątku w Łużycach Górnych uchodźcom religijnym z Moraw (Bracia morawscy)" (Wikipedia). Był twórcą tzw. „teologii serca” i został przywódcą wspólnoty religijnej Herrnhut (Straż Pańska), dla której opracował własny model nabożeństw. Od 1727 w Herrnhut praktykowano wspólne przystępowanie do Sakramentu Ołtarza osób z różnych wyznań, co było w owych czasach ewenementem. Zinzendorf jest autorem wielu pieśni kościelnych, śpiewanych do dziś w kościołach protestanckich (m.in. pieśń „Serca razem połączone”, dobrze znana też w polskich kościołach protestanckich).
Dokładajcie więc starania, by miłować braci swych;
Niechaj nikt się z was nie wzbrania, by swe życie dać za nich.
Tak nas Pan miłował wiernie, przelewając swoją krew;
Jakże boli go niezmiernie, gdy was, braci, dzieli gniew. 
W 1737 roku Nikolaus von Zinzendorf otrzymał od seniora braci czeskich Daniela Ernesta Jabłońskiego ordynację na biskupa braci morawskich, a w 1744 odwiedził Gdańsk, gdzie Rada Miasta w trosce o czystość gdańskiego luteranizmu, nie chcąc zezwolić na zbieranie się w mieście sekciarskich "konwentykli", nie pozwoliła mu na dłuższy pobyt. A jednak grupa herrnhutów zawiązała się w Gdańsku. Dnia 13 kwietnia 1789 Michael Gottfried Martens i Johann Friedrich de le Roy z Gdańska zgłosili się w centrali Braci Morawskich w Herrnhut jako przedstawiciele "Danziger Brüdergemeine". W swoim liście informują oni, że gdańska wspólnota miała już co najmniej dziesięć lat (powstałaby zatem w okolicach 1779?) i liczyła 50 osób, które organizowały herrnhuckie konwentykle.  Do tej wspólnoty należeć miała m.in. matka słynnego oświeceniowego myśliciela Johannesa Daniela Falka oraz jego ciotka, Anna Martens (prawdopodobnie jej drugim mężem był wspomniany Michael Gottfried Martens). Anna Martens mieszkała przy ul. Świętego Ducha i zajmowała się handlem "tkaninami i wyrobami angielskimi". To przesłanka, że gdańscy herrnhuci mieli do czynienia z braćmi w Anglii. A takimi braćmi herrnhutów byli w Londynie członkowie wspólnoty wczesnometodystycznej. Anna Mastens była ponadto członkinią Kościoła Morawskiego i "bardzo bogobojną kobietą". W podobny sposób The Methodist Magazine z 1813 opisywał gdańskich rodziców Daniela i Johna Benjamina, członków wspólnot Wesleya i hrabiny: "DANIEL G. TOLKIEN (....) urodził się w Gdańsku w lipcu 1746 roku jako syn poważanych i religijnych rodziców"
Jak ty z Ojcem zjednoczony, tak i nas zjednoczyć chciej,
By się nie czuł zagubiony nikt, kto jest z owczarni Twej.
Niech jedynie Twą miłością serca nasze świecić chcą;
Wtedy pozna świat z łatwością, żeśmy uczniów rzeszą Twą.  
Być może niedługo okaże się, że Christian Tolkien, ojciec "Londyńskich Braci" był członkiem wspólnoty herrnhuckiej w Gdańsku, a religijne poszukiwania jego synów nie bez przyczyny zawiodły ich do wczesnego metodyzmu, który bardzo wiele zawdzięczał pietyzmowi i herrnhutom. Jakże długa i zawiła była droga Tolkienów: od katolickich mieszkańców Państwa Zakonnego, przez luteran w Prusach, być może herrnhutów w Gdańsku, metodystów w Londynie, po gorliwy katolicyzm J.R.R. Tolkiena – być może w przyszłości uznanego za świętego Kościoła.


Jeżeli nie myli mnie moja intuicja, jeżeli gdańscy Tolkienowie byli herrnhutami, to pojawia się tu znowu motyw gwiazdy! (znów, bo czy pamiętacie gwiazdę z płyty nagrobnej Michaela Tolkiena w kościele św. Katarzyny w Gdańsku?). Moja tolkienowska koleżanka, Magdalena Słaba, napisała dziś nawiązując do Kowala z Podlesia Większego J.R.R. Tolkiena, gdzie Gwiazda jest bardzo ważnym symbolem:
Mogę tylko powiedzieć, że to wszystko, co tak pieczołowicie gromadzisz, coraz bardziej przypomina Wielkie Ciastko... 😊
Zaraz się okaże, że to Kowal stworzył Tolkiena, nie odwrotnie...
U Profesora zaczęło się od gwiazdy (Eärendil, Gil-Estel) i na gwieździe skończyło (ta gwiazdka z "Kowala..." to "późna" gwiazdka...
O Gwieździe w pismach Tolkiena przeczytasz też tutaj.

Gwiazda Herrnhucka

John Benjamin Tolkien (1752-1819): a revised summary

This text was revised in October 2017 after new discoveries in the archives of St Salvator church in Gdańsk – R.D.
"Certainly the story - typical of the kind of tale that middle-class families tell about their origins - gave colour to the presence of Tolkiens in London at the beginning of the nineteenth century, making their living as clock and watch manufacturers and piano-makers. And it was as a piano-maker and music-seller that John Benjamin Tolkien, Arthur’s father, had come to Birmingham and set up business some years later."
(...)
"These stories had begun during the Leeds years. John, the eldest son, often found difficulty in getting to sleep. When he was lying awake his father would come and sit on his bed and tell him a tale of ‘Carrots’, a boy with red hair who climbed into a cuckoo clock and went off on a series of strange adventures."
H. Carpenter, J.R.R. Tolkien. A Biography

John Benjamin Tolkien's signature. In 1777 he wrote his name in the German form
Johann

John Benjamin Tolkien's grave in London
John Benjamin Tolkien (earlier Johann Benjamin Tolkien) was born in June 1752 in St Salvator Lutheran parish of the famous Polish port town Gdańsk (German form Danzig) and died on 27 January 1819 in Clerkenwell, London. 

He is buried at the Methodist cemetery of Bunhill Fields, near his brother, Dan Godleip Tolkien (earlier Daniel Gottlieb Tolkien), b. in June 1747 (Gdańsk) and d. in May 1813 in Shoreditch, London. The "London Brothers" had also at least one sister, Eleonora Renata Bergmann, née Tolkien (1756-1829) whose son, Daniel Gottlieb Bergmann joined the uncles in England in the 18th century.

Daniel Gottlieb, Johann Benjamin and Eleonora Renata were children of Christian (b. 1706 – d. after 1784) and Anna Euphrosina Tolkien, née Bergholtz (d. after 1784) and their earliest years were spent in Gdańsk between the Lutheran churches of St Salvator and St Catherine (where the Tolkiens were buried: Michael – their uncle, a master-furrier, Euphrosina – their aunt and other Tolkiens from Gdańsk). The Tolkiens roots are in a small town Kreuzburg in East Prussia where we meet J.R.R. Tolkien's ancestors in the 16th-18th centuries (see here)! One of their cousins was Christian Tolkien (1762-1821) who was a member of the Gdańsk middle-class, an antiquarian and a member of the city council. Their uncle (father's brother), Michael Tolkien (spelled also Tolckin and Tolkiehn) lived in the years 1708-1795 and was a master-furrier, an elder of the craft guild of the furriers of Gdańsk, a rich man. Daniel was probably his apprentice before two brothers emigrated to London.

Daniel, Johann and Eleonora were baptized in this font in St Salvator Lutheran church
in the Gdańsk suburb Petershagen (Zaroślak)
Daniel Gottlieb and Johann Benjamin emigrated to the United Kingdom in the years 1766˜–1772 when Gdańsk was blockaded by the Prussians (during the first partition of Poland). Daniel was 20 when he left Gdańsk for Amsterdam, and Johann Benjamin joined him in c. 1772. One of the inspirations for their migration had the religious character. It was connected with the religious revival of the 18th century! Their start was quite successful in London where John and Dan found wifes soon and began their bussinesses. Daniel Gottlieb Tolkien received (bought) the British citizenship in 1794 (see his Act of Naturalization with the name "Dantzig", 'Gdańsk' and with the names of his parents – here).

Baptism of Johann Benjamin, son of Christian Tollkühn (in other documents Tolkien and Tollkien)
and Anna Euphrosina – 11 June 1752, St Salvator church, Petershagen, Gdańsk
The earliest document which tells us about the Tolkien brothers in London comes from 27 April 1777 from St James church, Clerkenwell, London. This is the act of marriage between John Benjamin (24) and his first wife, Mary Tolkien, née Warner (who died in 1780). About the possible Christian denomination ("Countess of Huntingdon's Connection") of John and Mary read here. Mary Tolkien gave birth to two daughters of John Benjamin: Anna Maria Tolkien (1779-1815) and Elisabeth Tolkien (1780-). Mary died probably when giving birth to Elisabeth. (See the document of the marrage). Their children are baptized in the Lutheran Chapel in Savoy!

German Lutheran Church in Savoy, London. The first church of the Tolkiens in England!
(now not existing)
First wife of John died in 1779. On 22 April 1781 John Benjamin (28) got married for the second time. The act of the marrage comes from St Sepulchre church in Holborn, London. His wife was Mary Tolkien, née Wall (1746-1837), seven years older lady from London. John and Mary had three children: Benjamin Tolkien (1782-1787), George Tolkien (1784-1840; this is J.R.R. Tolkien's great-grandfather!) and John Benjamin Tolkien (1788-1859).

On 7 April 1782 John Benjamin (29) is a witness during his brother's wedding with Ann Austin.

Original signatures of Daniel and John
We don't know what was John Benjamin's profession before 1790s. Maybe he was an apprentice to a watch and clockmaker in London. In 1792 in the age of 39 John Benjamin Tolkien became a co-owner of the clock and watchmaker firm which is known as Gravell & Tolkien. Its address was 49 St John Street, London. It belonged earlier to the famous Eardley Norton (who was born 1728 and died 1792; he was a London clockmaker between 1760 and 1792. He became a freeman of the Clockmaker Company in 1770**). One of the earliest clocks made by Gravell & Tolkien can be seen in the Hermitage Museum in St Petersburg, Russia (see here)!

Gravell & Tolkien clock in The Hermitage Museum, St Petersburg, Russia
Gravell and Tolkien took over Eardley Norton's business in 1792 maintaining the firms reputation. In the early 1790s some of the clocks were signed "GRAVELL & TOLKIEN AND EARDLEY NORTON", or “EARDLEY NORTON" on the dial and "GRAVELL & TOLKIEN" on the movement. It appears Gravell and Tolkien continued to use Eardley’s stock of cases and dials when they took over his business after his death in 1792/94. Soon they started to use "Gravell & Tolkien, Successors to Eardley Norton". They continued working from the same premises in 49 St John, London until 1820, followed by William Gravell & Son (1820-50), and Robert Rolfe (from 1850). 

By a Special Command Of
HER MAJESTY CATHERINE II
EMPRESS OF RUSSIA,
THIS CLOCK was designed and
commenced by
EARDLEY NORTON,
49, St. John Street, London;
and finished by his successors:
GRAVELL and TOLKIEN,
in 1792.
In 1799 John Benjamin's son, George Tolkien (J.R.R. Tolkien's great-grandfather) is an apprentice to John's brother, Daniel, the City citizen and a furrier. He resides in "Furrier Trade" on White Lyon Street, London ("Master Daniel Tolkien of Cheapside, London Skinner and Furrier").

George Tolkien, John Benjamin's son, was an apprentice to Daniel Tolkien, a London furrier
In 1808 John Benjamin (55) has his new business: "Tolkien & Dancer" Watch-movement & Tool-manufacturer at 145 St. John's Street:

 
May 1813 is hard for John Benjamin Tolkien (60). His brother Daniel Tolkien dies on 23 May (he is buried on the Methodist cemetery by the Wesley Chapel by City Road, London – about 100 meters to John Benjamin Tolkien's grave). We also read in the newspaper The News (from 9 May 1813) that in the same month John Benjamin Tolkien, "china and glass-seller from St Paul's church-yard, London") bankrupted:


So we can see that after John Benjamin finished his cooperation with Gravell (the clock and watchmaker) and Dancer, he was a china and glass-seller in the City or in Covent Garden (where there is another St Paul's church). It is interesting that in the same time his possible younger brother living still in Gdańsk, Christian Tolkien, was in the same time an antiquarian (having his antiquary on Tagnetergaße and Klein Schirrmachergße – read about this here and here).

In 1815 (he is 62) his oldest daughter dies, Anna Maria Tolkien.

On 27 January 1819 John Benjamin Tolkien dies in the age of 66. He and his wife are probably the Methodists and could know personally John Wesley, the founder of Methodism (Daniel Gottlieb and Johann Benjamin's names are proofs of the Pietist Lutheranism of the 18th century – in England it was quite natural that the Pietists became Methodists). John Benjamin Tolkien and his wife Mary are buried in the same grave with William Shrubsole, an English musician and composer of the hymn-tune "Miles Lane" (Tolkien Gateway). It was set to the hymn by Edward Perronet, All hail! the power of Jesus' Name. Shrubsole knew Perronet at Canterbury, and Perronet left him property. The first notes of "Miles Lane" were cut on Shrubsole's tombstone.

I want to thank Oronzo Cilli from Italy and Professor Adam Szarszewski for their help in writing this text.
_______________________________

* Eardley Norton was one of the most famous and talented clockmakers of the second half of the 18th Century and was based at 49 St John St, Clerkenwell, London. He was born in Lincolnshire in 1728 and apprenticed to Robert Dawson, a clockmaker in Alford (Lincolnshire) on 17 September 1743 for the usual period of 7 years. Eardley's mothers name was Elizabeth and she was a widow at the time. He was accepted into the Clockmakers Company in 1762 and is noted as a maker from 1771 to 1794. In 1771 he patented (Pat. No. 987) 'a clock which strikes the hours and parts upon a principle entirely new; and a watch which repeats the hours and parts, so concisely contrived as of being conveniently contained not only in a watch but also in its appendage...' (see Britten's Old Clocks and Watches and Their makers, London, 1956, p.446).

He was appointed Royal Clockmaker to King George III and made an Astronomical Clock for him with four dials that is considered his finest work, which he made to stand in the library of Buckingham House (now Buckingham Palace, London). He was paid at the time 1,042 pounds sterling, quite a considerable sum at the time, and it is now a part of the Royal Collection. (see Cedric Jagger Royal Clocks, London, 1983, Figs.151-152).

Some of his more notable works have been noted at the National Museum of Stockholm (small cartel clock), Cassel Landes Museum, France (clock), Palace Museum, Peking (elaborate automator clock with organ), Virginia Museum, USA (bracket clock) and the Ibert Collection, British Museum (marine chronometer) and an elaborate automaton clock with organ in the Palace Museum, Pekin. In addition three watches made by him are part of the collection of “The Worshipful Company of Clockmakers” (“The Guildhall Collection”) and housed in the City of London. He also made a fine musical clock for Empress Catherine of Russia (Old Clocks and Watches and Their Makers, Spon, Seventh Edition 1956, p.446).

A musical clock by him adorns the front dust jacket of Richard C R Barder's The Georgian Bracket Clock 1714-1830, Antique Collectors' Club, 1993.

He is believed to have built up a thriving export business, particularly for his watches. Whilst these may have not been made to the highest quality those made for the domestic market were of top London Manufacture. These were sometimes signed “Yeldrae Notron” (Eardley Norton backwards) possibly to avoid taxes.

He usually numbered his clocks either on the dial or on the backplate. The highest number recorded is 3792. No. 3766 is signed "Gravell & Tolkien, Successors to Eardley Norton" on the backplate.
On 30 May 1760 Eardley Norton, in St John Street London, took James Harrison as an apprentice for 7 years.

In 1772 Sarah Norton, the daughter Eardley Norton, has married clockmaker Samuel Green, at St Andrew in Holborn. About this time Samuel has established himself as an organ builder in Red Lion Street, Holborn.

Gravell and Tolkien took over his business in 1792 maintaining the firms reputation. In the early 1790’s some of the clocks were signed "GRAVELL & TOLKIEN AND EARDLEY NORTON", or “EARDLEY NORTON" on the dial and "GRAVELL & TOLKIEN" on the movement. It appears Gravell and Tolkien continued to use Eardley’s stock of cases and dials when they took over his business after his death in 1792/94. Soon they started to use "Gravell & Tolkien, Successors to Eardley Norton". They continued working from the same premises in St Johns St London until 1820, followed by William Gravell & Son (1820-50), and Robert Rolfe (from 1850). [source]

niedziela, 15 października 2017

Johann Carl Bergmann, szwagier Londyńskich Braci

Wpis pogrzebu Johanna Carla Bergmanna, szwagra Londyńskich Braci

Johann Carl Bergmann, mąż Eleonory Renaty, z domu Tolkien i szwagier Londyńskich Braci. Jego syn, Daniel Gottlieb Bergmann wyemigrował do Anglii i pracował tam jako stolarz. A sam Johann Carl był również stolarzem, ale przede wszystkim byłym gdańskim artylerzystą! Gdy przeglądam wpisy ślubów z Salwatora (czyli Zbawiciela), widzę mnóstwo gdańskich wojskowych, szczególnie artylerzystów. Kościołem wojska gdańskiego był zaś św. Bartłomiej, przy którym pochowano Johanna Carla Bergmanna. Czyżby zatem związek Tolkienów (i Bergmannów) ze zborem Zbawiciela był nie tyle terytorialny, ile związany z fachem wojskowym? Co ciekawe, jeden z synów Johanna Carla Bergmanna mieszka przy Żabim Kruku (Poggenpfuhl) nr 196. Ta informacja może się kiedyś przydać.


Chyba będę musiał wrócić do dawniejszych badań na temat Tolkienów w wojsku pruskim w czasach napoleońskich!