Updating picture from Anthony Slavic kolo 'wheel' (< PIE *kʷóles)

I am a great admirer of the Proto-Indo-European studies. And I like very much David W. Anthony's The Horse, the Wheel and Language (How Bronze Age Riders from the Eurasian Steppes shaped the Modern World), Princeton and Oxford 2007. Recently I have read an updatet article by Anthony: Anthony and Ringe 2015 The Indo-European homeland from linguistic and archaeological evidence (see its PDF here). 

The picture above comes from the latter text. It is entitled: Wheel terms found in Indo-European branches. Modified with permission from Anthony (1995).

I am interested here especially in this what is labelled Balto-Slavic. As a Slav with partly Baltic roots (my Y-DNA) I am always interested in new conceptions concerning the beginnings of our branch of the Indo-European family.

I had to update the updated picture. Why? The most interesting word here is of course 'wheel', in Proto Slavic *kolo. It does not look very distinct from the PIE form *kʷekʷlos, 'wheel' which is here indicated with the symbol ◯. But Anthony forgot about our term!

And in fact it is not so very much not-related to the PIE term. In The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World by J. P. Mallory and D. Q. Adams, Oxford University Press 2006, pp. 247-250 we can find the PIE terms connected with transport. Mallory interprets the PIE 'wheel' as *kʷekʷlóm, from which are derived the wheel terms in Germanic (e.g. English wheel), Phrygian (kíklēn 'a chariot') and Indo-Iranian (e.g. Av čaxra- and Skt cakrá-). Another PIE term according to Mallory is *kʷókʷlos found in Greek kúklos 'wheel', and in Tocharian B kokale 'a wagon'.

The PIE word is derived from *kʷel- 'turn' after reduplication. According to Mallory in some languages we find it without the reduplication, e.g. *kʷólos undelies OIr cul 'wagon', while *kʷóles yealds OCS kolo 'wheel'. In Polish it sounds koło, and very similarly in other Slavic (Tolkien would say Slavonic) languages! This is why I have added the symbol ◯ to the drawing from Anthony.

In fact in Balto-Slavic languages we have the whole set of the PIE transport derivatives like Iranian and Indic, and like Tocharian! 

In Polish they are: koło 'wheel' (< PIE *kʷóles), wieźć 'to convey in a vehicle' (< PIE *wéģh-e-ti) and wóz 'wagon' (< PIE *weģh-), wojnica, woje 'thill' (< PIE *H2/3eyH-os) and oś 'axle' (< PIE *h2eks-). In Baltic Lithuanian we have rãtas 'wheel' (< PIE *Hrot-os).  

 __________________ 

The wheels were known in today's Poland among my ancestors as early as 3500 BCE! Earlier then the Indo-European invasion. Anthony wrote on p. 67:

A two-dimensional image that seems to protray a four-wheeled wagon, harness pole, and yoke was incised on the surface of a decorated clay mug of the Trichterbecker (TRB) culture found at the settlement of Bronocice in southern Poland, dated about 3500-3350 BCE. (...) The Bronocice wagon image is the oldest well-dated image of a wheeled vehicle in the world. 

This is the Bronocice pot:

And this is the reconstuction of the wagon from the Pre-Indo-European times and from the territory of today's Poland:

New English Alphabet by Tolkien – my reconstruction

The first page of the document prepared for my Patrons

During the pandemic we have more time. I try to spend this time in a good way; and to be useful and helpful. I am writing my book on the Tolkien ancestry, but I also try to do something in the field of the Tolkienian linguistics. Because some of you support me via PayPal or Patronite, I will send my document in pdf, which is in fact free, to you. If you want to join the Tolknięty Team, click  PayPal.me or Patronite for Galadhorn. 

________________________________

The last page of my essay

J. R. R. Tolkien took the floor in at least two social projects in England of his time. His literary answer to the question of the universal calendar, especially to the so called World Calendar („The World Calendar is a proposed reform of the Gregorian calendar created by Elisabeth Achelis of Brooklyn, New York in 1930” – see Wikipedia, „World Calendar”), was the Reckoning of the Shire described in Appendix D to The Lord of the Rings. Another question of his time was the new, simpler spelling of the English language. Tolkien did not like the project of Bernard Shaw, the so called Shavian alphabet ("‘the ridiculous alphabet propounded by persons competing for the money of that absurd man Shaw’"). And this is why he invented his New English Alphabet. Carpenter wrote (Biography, p. 243): 

"Soon after Lewis’s death, he began to keep a diary, which was something he had not done for many years. In part it was an excuse for using another alphabet that he had invented; he called it his ‘New English Alphabet’, and noted that it was intended as an improvement on what he called ‘the ridiculous alphabet propounded by persons competing for the money of that absurd man Shaw’. It used some conventional letters (though giving them different sound-values), some international phonetic signs, and some symbols from his own Feanorian alphabet. He employed it in his diary when he wanted to write about private matters. Like all his diaries, this was more often a record of sorrows than of joys, and it does not provide an entirely balanced picture of his life at Sandfield Road. It does however indicate the appalling depths of gloom to which he could sink, albeit only for short periods. ‘Life is grey and grim,’ he wrote at one such moment. ‘I can get nothing done, between stateness and boredom (confined to quarters), and anxiety and distraction. What am I going to do? Be sucked down into residence in a hotel or old people’s home or club, without books or contacts or talk with men? God help me!’"(...)

You will find more, including a table with the letters of New English Alphabet, in my document in PDF, which will soon be sent to my Patrons and Supporters (it consists of three pages).

http://paypal.me/galadhorn

 

Rægnold Hrædmóding for Wíhstan (1967)

Auden - art from the First Things (see below)

From the collection of Oronzo Cilli (see his new book on Tolkien): the magazine of Shenandoah (The Washington and Lee University Review), Winter 1967 - "A Tribute to Wystan Hugh Auden On His Sixtieth Birthday". About Auden read also a text from the First Things, "Auden and the limits of poetry" (see here) and a note from the Tolkien Gateway (see here). Rægnold Hrædmóding is Old English for Ronald Tolkien ("Rashbold").

J. R. R. Tolkien

FOR W. H. A.

Woruldbúendra sum bið wóðbora,
giedda giffæst; sum bið gearuwyrdig,
tyhtend getynge torhte mæðleð;
sum bið bóca gleaw, on bréosthorde
wísdóm haldeð, worn fela geman
ealdgesægena þæra þe úðwitan
fróde gefrugnon on fyrndagum;
sum bið wilgesíð, wærfæst hæle,
fréondrædenne fæle gelæsteð.
Sumne wát ic, secg héahmódne,
þe þissa gifena gehwane on geogoðféore
him ealdmetod éstum gesealde.
Wer wíde cuð Wíhstan hatte,
swilce wæs éac háten on eardgearde
Wægmundinga Wígláfes fæder
secga holdestan, and siððan eft
beam Wíghelmes þe æt beaduwe gecrang
æt Mældune be his mandryhtne
on gefrægan þam gefeohte. He nú forð tela
níwan stefne þæs naman brúceð
him to weorðmynde, Wíhstan úre.
Swa sceal he á mid mannum mære wunian,
þær sittað searoþancle sundor tó rúne,
snyttrum styriað sóðgied scopa.

Ic þis gied be þé to grétinge
awræc wintrum fród, Wíhstan léofa,
þeah ic þorfte hraðor þancword sprecan.
             Rægnold Hrædmóding.


Among the people of earth one has poetry in him,
fashions verses with art; one is fluent in words,
has persuasive eloquence sound and lucid;
one is a reader of books and richly stores
his mind with memory of much wisdom
and legends of old that long ago
were learned and related by loremasters;
one is a mate to choose, a man to trust,
Who friendship's call faithfully answers.
Another I know of noble-hearted,
to whom all these gifts in his early days
the favour of Fate freely granted.
Now wide is his renown. Wystan his name is,
as it once was also of the Wægmunding
in his far country, father of Wiglaf
most loyal of lieges, and in later time
of Wighelm's son who in war was slain
at Byrhtnoth's side by the Blackwater.
in the famous defeat. He follows after,
and now anew that name uses
to his own honour. Auden some call him,
and so among men may he be remembered ever,
where as they sit by themselves for solace of heart
the word-lovers, wise and skilful,
revive the vanished voices of makers.

These lines about you I linked together,
though weighted by years, Wystan my friend:
a tardy tribute and token of thanks. 

© The Tolkien Estate Limited 2020

 

Petershagen w opisie Wutstracka (1807)

[Jeżeli chcesz wesprzeć moje badania #TolkienAncestry zajrzyj na https://patronite.pl/galadhorn/ - albo popatrz tu po prawej, gdzie znajdziesz namiar na Fundusz Tolkien Ancestry :: If you want to support my research of the #TolkienAncestry see https://patronite.pl/galadhorn/ or here to the right, the Tolkien Ancestry Fund 💖]

Petershagen z Kanałem Raduni, Johann Adam Breysig, ok. 1820.
Jest to wysokość Bastionu św. Gertrudy (czyli trochę dalej za Bramą Wyżynną), widać wieżę kościoła Zbawiciela.
Widok na ogrodzone parcele z wolnostojącymi budynkami o neoklasycystycznych formach. Musiały powstać po zniszczeniach w 1813, a więc zabudowa jest nowa.

Karta tytułowa pracy Wutstracka

W Archiwum Państwowym w Gdańsku znajduje się niezwykły dokument z 1807. Nosi tytuł Historisch-topographisch-statistische Nachrichten von der Königlich-Westpreußischen See- und Handelsstadt Danzig i ma sygnaturę APGd 300,R-Ll,96 Wutstrack.

Christian Friedrich Wutstrack (1764-1809/13) był pruskim pedagogiem, topografem i urzędowym pisarzem. Pod koniec życia pracował jako nauczyciel w Gdańsku. Tam też stworzył swoje rękopiśmienne, nigdy niestety nie wydane drukiem, dzieło topograficzno-statystyczne na temat napoleońskiego Gdańska (gdańskie wydawnictwa! - czas nadrobić tę zaległość!). Dla nas dokument ma kapitalne znaczenie, bo opisuje miasto w czasach żyjących jeszcze potomków artylerzysty gdańskiego, Christiana Tolkiena (praprapradziadka J. R. R. Tolkiena). Kiedy przeglądałem i kopiowałem ten dokument, interesował mnie przede wszystkim Zaroślak/Peterszawa, czyli ówczesne Petershagen, gdzie przy An der Radaune nr 28 (dawne Letzte Gasse nr 12) znajdował się wciąż mały domek zbudowany u podnórza Bischofsberg przez wojskowego nestora rodu.

Wutstrack znał doskonale angielski. Przełożył w Gdańsku z angielskiego książkę, którą można znaleźć w Google Books. Nosi ona tytuł The history of Eliza Warwick. W jego pracy o Gdańsku znalazłem na przykład takie piękne motto po angielsku:

«Every thing smiles in Nature» (The Seasons by James Thompson)

Przyjrzymy się teraz wybranym fragmentom Historisch-topographisch-statistische Nachrichten von der Königlich-Westpreußischen See- und Handelsstadt Danzig poświęconym Petershagen, gdzie na początku XIX w. mieszkała wciąż siostra Londyńskich Braci, Eleonora Renata ze swoim mężem, artylerzystą i stolarzem, Johannem Carlem Bergmannem.

Interesującą nas część miasta Wutstrack opisuje na str. 489 jako "Der Innen Petershagen oder Petershagen innerhalb Thors" ('Peterszawa Wewnętrzna albo wewnętrzna połowa Peterszawy względem bramy') i umieszcza wśród dzielnic między tzw. "Außenwerke" czyli fortecznymi Dziełami Zewnętrznymi.

O Raduni (zwanej dziś Kanałem Raduni) Wutstrack pisze na str. 490:

Die neue Radaune fließt durch Petershagen bis dem hohen Thore vorbei, wo sie durch Riedewand über den Stadtgraben in die Altstadt geleitet wird

Tłumaczenie: Nowa Radunia płynie przez Peterszawę aż do Bramy Wyżynnej, a potem nad Fosą Miejską akweduktem do Starego Miasta.

W Petershagen znajdowała się Brama Peterszawska (dziś często opisywana jako Oruńska). Wutstrack na str. 493 pisze o niej tak:

Das Petershäger (oder Petershagensche) Thor gegen Mittag zwischen dem Innern und Außern Petershagen. Es wurde ebenfalls i. J. 1656 angelegt und mit einer Zugbrücke versehen. (...) 

Tłumaczenie: Brama Peterszawska prowadząca na południe, pomiędzy Wewnętrzną i Zewnętrzną Peterszawą. Została postawiona w roku 1656 i zaopatrzona w most zwodzony. 

Dalej czytamy (str. 494):

Die Gaßen und Plätze deser Vorstädte sind alle gepflastert. Die gemauerte Brücke mit zwei Schwibbogen über die Radaune bei der Kunst ist i. J. 1614 erbaut worden.* In Petershagen sind: die kleine-, die Kirchen-, die Fahr- und die Geupps-Brücke (...)
__________________
* Gralath II Bd. S. 451

Tłumaczenie: Wszystkie ulice i place tego przedmieścia są brukowane. Murowany most z dwoma sklepionymi kamiennymi łukami ponad Radunią [Kanałem Radunii] przy Kunszcie [Wodnym] został zbudowany w roku 1614*. W Petershagen znajdują się mosty: Mały, Kościelny, Drogowy i Geuppa [to prawdopodobnie nazwisko]. (...).

Dalej (str. 495) jest taka informacja:

Im J. 1805 waren (...) (9) in Innere Petershagen 176 [Häuser], (10) auf dem Bischofsberge 32 [Häuser].

Tłumaczenie: W roku 1805 w Peterszawie Wewnętrznej było 176 domów. Na Biskupiej Górze były 32 domy.

Według tabeli ze str. 496 w Petershagen, Sandgrube i Schwarze Meer w 1804 żyło:

855 mężczyzn
1152 kobiety
747 dzieci płci męskiej

971 dzieci płci żeńskiej

43 czeladników (Gesellen)

33 służących i parobków (Bedienste u. Knechte)

24 chłopców na posługi

112 dziewek służących

Na tej samej stronie czytamy:

In Petershagen steht eine Artillerie Compagnie in Garnison.

Tłumaczenie: W Petershagen stacjonuje Kompania Artylerii należąca do Garnizonu.

To ważna dla nas informacja, bo zarówno teść Christiana Tolkiena, Efraim Bergholtz, on sam, jak i jego zięć, Johann Carl Bergmann byli artylerzystami Garnizonu Gdańskiego i mieszkali w Petershagen już w XVIII wieku. Ich dom przy Letzte Gasse był takim domkiem artylerzystów, przylegającym do południowych wałów tuż przy Bramie Peterszawskiej (Oruńskiej) - patrz na przykład tutaj.

Na str. 498 znajdujemy szczegółowy opis kościoła Zbawiciela i Szpitala św. Gertrudy:

Die Kirche zu St. Salvator und sein Hospital zu St. Gertrud (s. unten) in Petershagen. Im schwedischen Kriege i. J. 1656 wurde diese Kirche von den Danzigern bei Annäherung des Feindes abgebrannt u. im J. 1658 (oder 1695?) etwas weiterhin nach Altschottland zu wieder erbaut. An dieser Kirche sind zwei Prediger und ein Organist. Als Vorsänger alterniren die beiden Schullehrer an der St. Salvatorsschule. Die Küsterstelle wird vom Hofmeister des Hospitals versehen. (...) Die St. Salvatorsschule in Petershagen ist im J. 1642 errichtet worden. Am 29 März 1734 kurz vor der Russischen Belagerung wurde sie  von den Danzigern abgebrannt und nachher wieder erbaut. Mit dieser Schule is auch eine Pauperschulen verbunden. Von den zwei Schullehrern ist der zweite zugleich Präceptor der Pauperknaben. Letztere stehen mit dem Institut der Pauperschulen innerhalb der Stadt in keiner Verbindung.

Czyli przypomina nam się tu znane fakty na likwidacji starego kościoła Zbawiciela z Peterszawy Zewnętrznej do Wewnętrznej. Czytamy, że przy kościele pracowało dwóch pastorów i jeden organista (z innych źródeł poznajemy nazwiska tych osób na przestrzeni lat). Wyjaśnia nam Wutstrack szczegóły pracy szkoły przykościelnej i opisuje też szkołę ubogich w tym samym budynku (zbudowanym w 1734).

Wutstrack na str. 606 pisze, że na przedmieściach i na obszarze tzw. Terytorium muzykanci funkcjonowali w szynkach, karczmach i budach ("Schinken, Krügen und Hakenbuden") i służyli podczas chrztów dzieci, wesel oraz prywatnych koncertów. Jednym z miejsc, gdzie funkcjonowali było Petershagen. Pamiętajmy, że w tradycji rodzinnej Tolkienów urodzony w Petershagen Johann Benjamin Tolkien (1752-1819) był utalentowanym klawesynistą ("This gentleman was reputedly an accomplished harpsichordist" w Biografii Carpentera). 

*  *  *

Z pewnością można z tego źródła wycisnąć jeszcze więcej. Dla moich badań, szczególnie dla opisu okolicy uliczki Letzte Gasse źródło to nie było bardzo pomocne. Ale nie tracę nadziei. Warto Wutstracka czytać razem z wydanym już po polsku dziełem Friedricha von Duisburga, Wolne Miasto Gdańsk 1809.

*  *  *

Uzupełnienie

Prof. Szymańska w Miasto na progu nowoczesności (str. 65, 68-69) pisze:

[Przedmieścia wewnętrzne, część zachodnia]

Przedmieścia wewnętrzne od tej strony obejmowały Zaroślak wewnętrzny wraz z zabudowaniami u stóp Biskupiej Górki oraz obszar położony od nich na północ, z ul. Stawki, Rosenthal (...), Piaskownia, Nowe Ogrody i Kurkowej, i okolicami Szpitala Bożego Ciała. Ulice te były poprowadzone prawie równolegle do siebie i prostopadle do obwałowań zewnętrznych miasta. (...)

Nieruchomości położone na zboczach Biskupiej Górki, w większości wyznaczone na początku XVII wieku, były bardzo zróżnicowane, niekiedy o wielkości budy (15 do 30 m głębokości). Podobnie niejednolite było ich zastosowanie. Sposób zabudowy głębokich posesji Długich [powinno być Nowych?] Ogrodów i Piaskowni (150 do 250 m) oraz Zaroślaka przypominał układ większości parcel Długich Ogrodów i Dolnego Miasta z domami rozbudowanymi o oficyny boczne i z ogrodami w tylnej części działki. Ogrody były tu jednak dużo większe. Często nieruchomości rozciągały się między dwiema równoległymi ulicami, co dawało możliwość starannej aranżacji zieleni, budowę fontann i pawilonów ogrodowych. Domy, zależnie od szerokości posesji, sytuowane były zarówno szczytowo, jak i kalenicowo w stosunku do ulicy. Wydaje się, że jedynie nieliczne z nich były murowane z cegły, większość miała zapewne konstrukcję szkieletową.

Układ zabudowy pozostałych parcel, niewielkich i nieregularnych, dostosowywano do ich powierzchni. W miarę możliwości starano się, aby także i te domy miały jakieś oficyny czy zabudowania gospodarcze i niewielkie ogrody. Domy były najczęściej parterowe, wzniesione w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem z cegły lub szalowane deskami, niekiedy kryte łupkiem lub nawet słomą.

Te ostatnie informacje wzięte są z Wutstracka (s. 8). Tymczasem w sprawie infrastruktury prof. Szymańska napisała (str. 70):

Woda rozprowadzana była do licznych rząpi i prywatnych punktów odbioru - studzienek, pomp i kranów. Sieć wodociągową Starego Miasta zasilano z ujęcia w rejonie Huciska, Stare Przedmieście, Dolne Miasto i Długie Ogrody - z ujęcia powyżej Szpitala św. Gertrudy. Oprócz ujęć ogólnomiejskich, w rejonach które przecinał kanał Raduni oraz jego rozgałęzienia [w tym na Zaroślaku wewnętrznym], za zgodą władz miejskich funkcjonowały różne ujęcia lokalne, z których woda doprowadzana była bezpośrednio na prywatną działkę.

Prof. Szymańska pisze, że na przedmieściach wewnętrznych (w tym na naszym Zaroślaku wewnętrznym) nie było publicznych punktów czerpania wody. W tej części miasta wodę z ujęcia w Krzyżownikach dostarczano po uzyskaniu zezwolenia, za odpowiednią opłatą, bezpośrednio na prywatne działki, z zastrzeżeniem, że nie wolno tej wody wykorzystywać do napełniania prywatnych sadzawek i fontann.

W samej śmierci jest życie...

W rzeczywistości jedno jest pewne: istnieje noc, opuszczenie, gdzie nic nie dociera; istnieją drzwi, przez które tylko samotnie przejść możemy: brama śmierci. Wszelka trwoga na świecie jest ostatecznie tylko trwogą przed ową samotnością. Rozumiemy więc, że Stary Testament ma tylko jedno słowo na określenie piekła oraz śmierci, słowo szeol, bo są one, według niego, tym samym. Śmierć to po prostu samotność. Ale taka samotność, do której nie może przedostać się miłość, to piekło.

Doszliśmy znowu do naszego punktu wyjścia, do artykułu wiary o zstąpieniu do piekieł. Mówi nam on, że Chrystus przeszedł przez bramę naszej ostatecznej samotności, że przez swą mękę zstąpił w otchłań naszego opuszczenia. Tam gdzie nie może nas już dosięgnąć żaden głos, tam jest On. Przez to piekło zostało przezwyciężone, albo mówiąc dokładnie, śmierć, która dotąd równała się piekłu, już nim nie jest. Jedno i drugie już nie są tym samym, bo w samej śmierci jest życie, ponieważ w niej samej jest miłość. Tylko dobrowolne zamknięcie się jest teraz piekłem lub, jak mówi Biblia, śmiercią drugą (por. Ap 20,14).

Joseph RatzingerWprowadzenie w chrześcijaństwo, str. 316

Hans Tolkeym zu Klau­­ßitten (1469-1480)

[Jeżeli chcesz wesprzeć #TolkienAncestry zajrzyj na https://patronite.pl/galadhorn/ - albo popatrz tu po prawej, gdzie znajdziesz namiar na Fundusz Tolkien Ancestry :: If you want to support the #TolkienAncestry see https://patronite.pl/galadhorn/ or here to the right, the Tolkien Ancestry Fund 💖]

Klaussitten znajdowało się zaledwie 7 km od Globuhnen.
Czy Tolkeym z Klaussitten w XV wieku to przodek Tolkienów z Globuhnen w XVI w.?

 

Berlin odwiedziłem jeszcze przed pandemią. Dzień moich urodzin, luty, a ja pędzę autostradą do berlińskiej dzielnicy Dahlem. Mijam z uśmiechem znaną mi już ulicę Alboinstra­ße (ostatnio o longobardzkim Alboinie, czyli ­Ælfwine, 'Przyjacielu Elfów' pisałem tutaj) i docieram do Tajnego Archiwum Państwowego Dziedzictwa Pruskiego (GStA PK). Tam już sami znajomi, wchodzę do czytelni, czekają na mnie opasłe tomiska z XVI i XVII wieku. I odnajduję to, czego tak bardzo poszukiwałem...  

Bohater mojego wpisu, wolny Prus o imieniu Hans Tolkeym (Tolkien), 1469
Źródło: GStA PK, XX. HA, Ostpr. Fol. Nr 116, k. 459

Zacznijmy chronologicznie. Oto dokument o sygnaturze XX. HA, Ostpr. Fol. Nr 116, karta 459 (nie szukałem w stogu siana; bazuję na ustaleniach Guddata i tłumaczeniu tych ustaleń przez mojego Dobrodzieja, prof. Adama Szarszewskiego), w którym występuje wolny Prus, Hans Tolkeym z Klaussitten (dobra te znajdują się zaledwie 7 km od Globuhnen, gdzie przodkowie J. R. R. Tolkiena dowodnie żyli od początku XVI wieku - zobacz tutaj), który sam wykupił w 1469 r. zastaw swojej własności, w zamian za co otrzymał od Zakonu (od komtura Flacha von Schwarzenberg) większą posiadłość niż wcześniej. Guddat pisze, że w 1480 r. uzyskał od Zakonu nawet czynsz (Zinshaken) od jednej ze wsi, dzięki czemu do swych 10 włók i 15 mórg pozyskał jeszcze następne 2 włóki, a ponadto prawo odbierania przez 16 lat czynszu od jednego mieszkającego tam włościanina Christopha. Tolkeym może być więc uznany za właściciela gruntów na prawie pruskim. Nie otrzymał jednak przez pewien czas prawa do szarwarku od owego Christopha (szarwark: przymusowe świadczenie nakładane na ludność wiejską w postaci robót publicznych, głównie na rzecz budowy i utrzymania dróg, mostów, wałów przeciwpowodziowych i urządzeń wodnych). Z drugiej strony, wyraźne zaznaczenie, że prawa tego nie otrzymał, sugeruje, że kiedyś może mu ono zostać przyznane.

Sztandar z czerwonym wilkiem, czyli znak
Komturii Bałgijskiej w bitwie pod Grunwaldem
(z dzieła Długosza Banderia Prutenorum)

Inny autor, Guttzeit w pracy na temat zmian własnościowych w powiecie świętosiekierskim (Kr. Heiligenbeil), czyli w Grundbesitzverschiebungen im Kreise Heiligenbeil,  pisze na str. 77, że w latach wojny trzynastoletniej z Polską (1454-1466) i po niej oprócz transferów ziemi dla najemników i innych pełniących służbę wojenną, Zakon Krzyżacki nagradzał, rekompensował straty itd. wielu mieszkańców, zwłaszcza wolnych i chłopów, w zamian za ich lojalność i służbę.

Komtur bałgijski oraz wielki szatny zakonu w latach 1458-1481, Siegfried Flach von Schwarzenberg nadał wolnemu Prusowi, Hansowi Tolkeym w roku 1469 dwa łany (Hufen) i pół włóki (Haken) na prawie pruskim w Klaußitten z 30 markami wergeldu i ze zwykłymi powinnościami, ponieważ ten uwolnił się i oswobodził od Wolfa, na którego Zakon zastawił te dobra. Po śmierci jego i jego dzieci jego żona Anna nie powinna być wypchnięta z posiadłości. Jeśli ktoś to zrobi, powinien zapłacić 40 marek. Oto jak wyglądają te zapisy w oryginale (transkrypcja moja, mocno się napracowałem):

GStA PK, XX. HA, Ostpr. Fol. Nr 116, k. 459r

Tekst przepisany z dawnego przywileju ok. 1538-1542:

Jacoff und Jorge von Clausitten
[der freyen handtvest]

Wir bruder Seyfriedt Vlach von Schwarzenberge,
Oberster Trappier und Comptur zur Balge,
des wilens der brudere, des Hospitalis Sancte
Marie, des Teutchen Hause von Je[rusa]lem, Thun
kundt, und bekennen ofentlichen mit diesem
unserm ofenen brieffen, vor allen und jglichen
die zu sehenn horen oder lesen, das wir von
verhencknisse, des gar erwirdigen herren,
Heinrich Reuss von Plawen, unsers
Hochmeisters, Ouch mit Rathe willen wissen
und volworth unsers anders eltesten bruder
zur Balge. Lebenn (?) verleyhen und verschreiben
unsern getrawen Hans Tolkeym Jn unnd
seinen rechten erben, und nachkomlingen,
und eines solchen willen, das her sich
selber gefreyet und geloset hat, von Wolffe
deme en denne unser ander vorsagt und
vorpfandt hatte von seinen dinst. So begnadigen
wir Jm und seine rechten erben und nach
komlingen, mit Zwehn huben vnd einen
halbenn hakenn zu Clawsitten gelegenn
an acker wiesen, weiden, welden, puschen,
bruchern und streuchern im gebiete Balge
und Cammerampt Pellen gelegen, bynen
solchen greniczen vnd Rynnen, also sie von
alders her, von gestes anders brudernn
sein beweiset, frey erblich und ewiglich
zu preuschenn rechte zubesizen. Ouch
vir sonderlichen gnaden so geben von
In auch dreyssigk gutte margk wendet
wergeldes. Ouch so begnadigen wir
Jn aw her Todes halben abeginge vnd
seine kinder auch verstorben. Das seine
eheliche hausfrawe Anna mehr aus dem
guttern soll gestossen werden, bey Jrem
lebenn, wolde sie aber Jmande aus den
guttern habenn, der soll Jr geben vierzigk
geringe margk. Vmb welcher unser be-
gnadunge willen, soll her seine rechtenn
erbenn und nachkomlingen, vns und unerm
andenn vorpflichte sein zuthuende, einen
redelichen und tuchtigen dienst, mit hengst
und harnisch nach dieses landes gewohnen
zu allen geschreyen, hefarten, landeswonenn
und reisenn, Neues Hausen zubauen, alde
zubessernn, vnd zubrechenn, wenne wie Dike [?]
vnd wohin, sie von vns, ader vnsers anders
brudernn, wenden geheissen, des zu bekentnis
vnd ewiger sicher hein, haben wir vnsers
ampts eingesigell, an diesen brieff lessen
hengenn, der do geben ir, jn der Jarzall
vnsers herrn tausent vierhundert vnnd
jm neuen vnd sechzigiste Jare, am dinstage
vor Catharine Virginis. Gezeuge dieser
herren, vnsers anders jn Got liber bruder
Heinrich Hompusch vnser Hauskomptur,
Sigt von Maueren vnser Vischmeiter,
Johan von der Ave vnser Kellermeister, Symon
Donner priester bruder, Johan Wolmudt vnd
herr Helmingk vnser Convents brudere
Mathas Seueringk vnser schreiber vnd haus
mit trauwirtige leute.

GStA PK, XX. HA, Ostpr. Fol. Nr 116, k. 459v

GStA PK, XX. HA, Ostpr. Fol. Nr 116, k. 460r

Rok 1469, gdy zaczynają się nasze zapisy to czas tuż po zakończeniu wojny trzynastoletniej (stoczona w latach 1454–1466 wojna między władztwem zakonu krzyżackiego a Koroną Królestwa Polskiego, rozpoczęta na skutek poparcia przez Polskę powstania Związku Pruskiego przeciwko zakonowi krzyżackiemu, zakończona zwycięstwem Królestwa Polskiego i II pokojem toruńskim). Z zapisów wynika, że Hans Tolkeym przysłużył się zakonowi. Z innej historii znamy ród Tolk von Markelingerode (którego nazwisko zapisywano też Tolkin oraz Tolkyn), który jednakże głównie walczył w tej wojnie po stronie polskiej (patrz na przykład postać Petera Tolkyne w moim tekście "gemüt, Lutmod i Tolkyn. Połączenie teorii i coś jeszcze..." albo "Dis ist der Scheppin Buch (Ordensfoliant 86, 1391–1493)". 

Kolejny dokument to XX. HA, Ostpr. Fol. 141, fol. 48. Czytamy w nim:

"Im Jahre 1480 verschreibt Flach von Schwarzenberg dem Hans von Klaußitten, der 80 Mark bietet, um das Dorf von Wolf von Nemritten zu lösen, 3 wüste Haken zu Klaußitten. Ihm werden freies Bau- und Brennholz in der Dinge, der Zins des Bauern Christoph auf 16 Jahre verliehen; Christoph soll das Scharwerk aber dem Orden leisten" (przełożę ten tekst niedługo)".

Co do historii samego Klaussitten w parafii Zinten (Cynty), w urzędzie komorniczym Pellen (Piele), na ziemi świętosiekierskiej pewne wskazówki podaje nam G. Blažiene. Historia naszego Klaussitten zapisana jest w następujących dokumentach:

W czasie poprzednich badań udało mi się wyszczególnić ciekawą postać Hansa Tolk, syna rodu von Markelingerode, zwanego w Prusach von Tolk i Tolkin/Tolkyn. Oto jego życie:

Hans Tolk/Powersen ["Hannike Powirsin] (ur. ok. 1385?) syn Bertholda, brat Petera, Paula, Thomasa i Matthiasa (OF 86/18, Lindenau/Breitlinde, 86/29: żona Anna [Preuk?], w 1422 dzieci: Gritta [?], Katherina, Elisabeth, Bertold, Anna, Benygna, Barbara i niemowlę [Erhard?]). W 1464  był adwokatem z Reszla w procesie przeciwko Zakonowi. Jako Hannike Powirsin znajdujemy go wśród rycerzy i knechtów, którzy brali w 1412 udział w wyznaczaniu granicy między państwem zakonnym i Żmudzią. Pan na Powarschen, Libhausen, Rodenau (gdzie panowie Powarschen wyznaczali proboszcza).

Choć zgadza się jego imię, imię żony Anny, to jednak nie zgadza nam się funkcja w wojnie trzynastoletniej. Hans Tolk/Powersen związany był z królem polskim, podczas gdy jego współczesny Hans Tolkeym z omawianych w tym tekście dokumentów walczył po stronie zakonu (za co otrzymał prawa do majątku Klaussitten). Czy możemy zatem obalić już ostatecznie teorię, że rycerski ród Tolkyn to nie ten sam ród co domniemani XV-wieczni przodkowie Tolkienów, czyli wolni pruscy Tolkeynowie? Potrzeba jeszcze więcej dokumentów. Po pandemii wracam do Berlina!

Inna część mapy Schroettera z Zinten, Pellen,
a także z Hanswalde, gdzie w XVII w. mieszkali chłopi Tolkienowie

W kolejnym odcinku moich badań napiszę Wam o tym, że w XVI wieku przodkowie Profesora nosili nazwisko... Tolckheimer!

Tolkheimer!

Misterium Ofiary Fragment książki Ch. Williamsa Wojna w niebie

«(...) Głosy były czyste, ale to, co mówiły, było utajnione. Stojąc przy drzwiach, książę, podobnie jak klęcząca przy krześle Barbara, wychwytywali czasem z potoku słów jakiś znajomy zwrot. Introibo, zdawało mu się, że usłyszał, i mógłby przysiąc, że dziecięcy głos odpowiedział: Ad Deum qui laetificat juventutem meam. Ale na próżno wyglądał obrzędu spowiedzi; kiedy spojrzał, kapłan-król stał już na szczycie schodów, przy ołtarzu, chociaż nie widział go wchodzącego po stopniach, a kościół zabrzmiał dźwiękami Christe eleison i ucichł.

Barbara, mniej obznajomiona z kościelnymi rytami, wychwyciła tylko zdanie z kolekty: "dla którego otwarte są wszystkie serca, znane wszystkie pragnienia", a potem uległa radosnemu rozproszeniu na widok statecznych ruchów swojego dziecka, dopóki nagle nie przyciągnęły jej uwagi słowa lektury: "I Bóg rzekł: uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam... na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę. Sam dźwięk tych słów przychylił ją odrobinę w stronę męża; jej ręka wysunęła się, znalazła jego dłoń i tak spleceni trwali do końca. A głos kapłana-króla kończył czytanie Ewangelii: "Oto wszystko czynię nowe". 

Archidiakon jednak, słysząc wszystkie te słowa, drżał nieco, trwając na klęczkach. Myśli, z którymi przystępował do sprawowania Misteriów, rozwiały się; same Misteria także się rozwiały. Nie odróżniał już słów od działania, przebywał w Bożej obecności, był częścią Aktu, który gdzieś daleko wydobywał się w tych nikłych słowach: "Uczyńmy człowieka..." - stworzenie uniosło się, rozlało, zatoczyło krąg i majestatycznie powróciło - "na Nasz obraz, podobnego Nam" - a wielkie zaimki były dźwiękiem tego powrotu. Wciąż prędzej i prędzej, wszystko przechodziło przez ten wąski kanał, który widział już przedtem i w który teraz sam zdawał się wchodzić, a po drugiej stronie wynurzało się do podobnej, ale innej egzystencji - nadal będąc sobą, a jednak napełnione i zjednoczone niewyobrażalną doskonałością. Światło słońca - samo słońce - wędrowało wzwyż wyprostowanej postaci przed ołtarzem, ciemność i światło przelewały się przez nią pospołu, a wraz z nimi wszystko, co jest. Widział stojącą na samym skraju tego przejścia drobną postać Adriana, a potem sam minął chłopca i zaczął wstępować na ostatni etap Drogi. Wszystko było zasłonięte; głos kapłana-króla był dźwiękiem ruchu stworzenia; archidiakon oczekiwał na mający nastąpić exodus.

Wszystko było zasłonięte, ale nie do tego stopnia, by nie słyszał gdzieś za sobą, w przestrzeni czy doświadczeniu, głosu księcia, który odpowiadał: "Et cum spiritu tuo", albo wołania przed sobą: "W górę serca", a potem znów głosu Barbary, wołającego z nim: "Wznosimy je do Pana", i wśród zamętu pieśni, która wybuchła, głosu Lionela przyłączającego się do odpowiedzi: "Godne to i sprawiedliwe".

- Zaprawdę godne to i sprawiedliwe... - powiedział król-kapłan; troje uczestników obrzędu usłyszało te słowa, a potem nie słyszało już żadnych zrozumiałych słów. Widzieli Adriana, chodzącego tam i z powrotem; widzieli jego poważną, szczęśliwą twarz, kiedy na jakiś gest swojego Pana odwrócił się; widzieli, jak wraca i znów siada na podnóżku klęcznika, jak obejmując kolana, ogląda się na matkę, a potem znowu odwraca się, by obserwować to, co się wokół niego dzieje. Bowiem teraz nieznane dźwięki rozbrzmiewały bez przerwy; wszystkie istoty pojedynczo, chyba że ręce kochanków trwały w ostatecznym uścisku, skupione były na tej nieruchomej Postaci - nieruchomej, bo w Nim wszystkie poruszenia czekały na Jego ruch, aby mogły być uwolnione, a On nadal się nie poruszał. Wszelki dźwięk ucichł; wszystko trwało w napięciu i zawieszeniu istnienia; nigdzie nie było nieczego prócz Niego.

I wtedy On wstał i poruszył rękami. Poruszył nimi jakby w geście błogosławieństwa i złota aureola, która przez ten cały czas otaczała Graala, natychmiast się rozpłynęła i rozszerzyła falą kolorów; i we wszystkich, którzy się temu przyglądali, natychmiast wstąpiło życie, napełniło ich, zatopiło i rozradowało. "Uczyńmy człowieka - śpiewał On - na Nasz obraz, podobnego Nam", a cały wypełniony widzialnymi i niewidzialnymi obecnościami kościół odpowiedział Mu głośno: "Na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę". Wszystko znów zaczęło istnieć. W wielkiej oddali Lionel, Barbara i książę ujrzeli poza Nim, kiedy podniósł Graala ku górze, poruszający się wszechświat pełen gwiazd, a potem jedną przelatującą planetę, a potem pola, domy, tysiące zapamiętanych miejsc, wszystkie w świetle, ciemności i pokoju.

Zdawało się, że celebrans nie podtrzymuje już Graala; boskie kolory, przemieszczające się w tej wizji stworzenia, otuliły go niczym ciasno zawinięta szata. Za Nim kościół znów stał się widoczny i cisza zastąpiła unoszącą się w powietrzu muzykę, która towarzyszyła wizji. Jakby z samego środka ciszy dobiegł ich Jego głos, najwyraźniej wołający kogoś po imieniu. Kapłan nie odwrócił się; nadal stał twarzą do ołtarza, zawołał trzykrotnie i umilkł. Archidiakon wstał nagle ze swojego miejsca, potem statecznie wyszedł na środek kościoła, odwrócił się i stanął twarzą w twarz z trojgiem uczestników obrzędu. Uśmiechnął się do nich i wykonał ręką gest pożegniania; potem odwrócił się i wszedł do prezbiterium. W tej samej chwili Adrian, jakby posłuszny jakiemuś rozkazowi, wstał nieporadnie i zszedł do matki. Spotkali się przy wejściu do prezbiterium; chłopiec zatrzymał się i uniósł głowę; z powagą wymienili pocałunek pokoju. Zanim Adrian dotarł do Barbary, archidiakon zaczął wstępować na stopnie ołtarza i kiedy postawił nogę na pierwszym z nich, łagodnie osunął się na ziemię.

W tej samej chwili ujrzeli zdumieni, że kościół, poza rozciągniętą przed ołtarzem postacią i nimi samymi, zupełnie opustoszał. Słońce świeciło na ołtarzy równie pusty jak posadzka przed nim; bez pożegnania, Graal i jego Pan odeszli (...)»

Całą książkę, Wojna w niebie, jedyne wydane w Polsce dzieło trzeciego ważnego Inklinga, Charlesa Williamsa, kupicie tutaj. Książkę tłumaczyła Magda Sobolewska, a pochodzi ona z Wydawnictwa Esprit (2016).

Inne moje teksty o Charlesie Williamsie:

• All Hallows’ Eve i Halloween 
• Tolkien o Charlesie Williamsie i innych sprawach
  Kolejny nieznany list Profesora 
• „He was gay and amusing” – Tolkien o Williamsie 

Tolkien, Flavia Anderson i Święty Graal

[Jeżeli chcesz wesprzeć #TolkienAncestry zajrzyj na https://patronite.pl/galadhorn/ - albo popatrz tu po prawej, gdzie znajdziesz namiar na Fundusz Tolkien Ancestry :: If you want to support the #TolkienAncestry see https://patronite.pl/galadhorn/ or here to the right, the Tolkien Ancestry Fund 💖]

Święty Graal na XV-wiecznej iluminacji

– Jako uzupełnienie tego tekstu polecam Wam mój "Kod Reginalda" z Elendilionu.

Strona tytułowa pracy Lady Flavii Anderson

Flavia Anderson (20 września 1910–4 kwietnia 1998) była córką hrabiów Giffard. Właściwie nazywała się Lady Flavia Joan Lucy Anderson. Była potomkinią wielu szlacheckich rodów z Anglii i Normandii. W linii swojego ojca, Hardinge Giffarda, drugiego hrabiego Halsbury ("2nd Earl of Halsbury"), to bezpośrednia potomkini Wilhelma Zdobywcy i słynnego Wikinga Rollo z Normandii (cały wywód genealogiczny znajdziemy np. w serwisie Geni, życie rodziny opisane w magazynie Esoteric Curiosa). Była pisarką ezoteryczną ("Ezoteryzm, ezoteryka – cecha wierzeń zwanych wiedzą tajemną, hermetyczną lub ezoteryczną i przekazywaną jedynie wybranym osobom w przeciwieństwie do dostępnej dla ogółu wiedzy egzoterycznej; w religioznawstwie tendencja do utajniania części wierzeń danej doktryny lub kultu religijnego przed ogółem" – Wikipedia).

Mały Tony i mała Flavia z dziadkiem

Bratem Flavii był Tony Giffard, a właściwie John Anthony Hardinge Giffard, trzeci hrabia Halsbury ("3rd Earl of Halsbury") FRS (4 czerwca 1908 – 14 stycznia 2000), brytyjski par i naukowiec. Odziedziczył tytuł hrabiowski w 1943. Giffard jako parlamentarzysta oraz naukowiec sprawował mnóstwo funkcji w przeróżnych instytucjach (National Research Development Corporation, Decca Record Company, Decimal Currency i in.). Był też kanclerzem Brunel University. W 1986 złożył w Izbie Lordów "Akt powstrzymujący lokalne władze od promowania homoseksualizmu" ("An act to refrain local authorities from promoting homosexuality").

Dla nas najważniejsze jest jednak to, że hrabia Giffard był... przyjacielem J. R. R. Tolkiena i jednym z niewielu ludzi, którzy przeczytali Silmarillion za życia Tolkiena, w 1957! Oczywiście chodzi o ówczesną formę Silmarillionu, mocno różniącą się od tego, co znamy od roku 1977. O Tonym Giffardzie przeczytacie w Listach pod redakcją Carpentera oraz pracach Hammonda & Scull. Lord Halsbury doradzał Tolkienowi w pracy nad Silmarillionem, dyskutował z nim na przykład postać Galadrieli, patronował wielkiemu wydarzeniu, jakim było odznaczenie Tolkiena przez Królową Elżbietę II, był zapraszany przez Tolkiena na ważne uroczystości rodzinne, a także był obecny na pogrzebie i na spotkaniach upamiętniających Profesora Tolkiena.

O Lady Flavii Anderson przypomniał pewien ciekawy list Tolkiena, który niedawno pojawił się na facebookowej grupie dyskusyjnej Tolkien Society. Mike Roberts, syn A. F. Robertsa, Esq. pokazał nam ostatnio dwa listy, które jego ojciec dostał od Profesora Tolkiena w roku 1956 oraz 1971 (patrz niżej – listów nie znajdziemy w opublikowanym zbiorze):

Choć pierwszy z listów, pięknym charakterem pisma (nawiązującym do minuskuły insularnej z czasów średniowiecza) opisuje tak ciekawie charakter Silmarillionu i wyjaśnia, że nie ma tam właściwie żadnych hobbitów, to najciekawszy wydaje się list drugi. Mamy tam jeden z niewielu przykładów, gdy Profesor Tolkien rekomenduje książkę, która nie pasuje za bardzo ani do wysokich standardów naukowych, którym hołdował, ani do wiary Profesora. 8 stycznia 1971 J. R. R. Tolkien napisał:

Drogi Panie Roberts!

Jak dowiedziałem się od mojej londyńskiej sekretarki, podziękowała ona już Panu za pański list, ale nie mogę się powstrzymać od osobistego podziękowania Panu.

Pańska tak pozytywna ocena mojego "Władcy Pierścieni" sprawia mi wielką przyjemność i jestem bardzo wdzięczny za pańską ofertę pomocy, choć nie mogę z niej skorzystać.

W związku z Pana zainteresowaniem "starą Religią": czy spotkał się już Pan z książką Flavii Anderson pt. "The Ancient Secret"? Jeżeli nie, to na pewno bardzo ona Pana zainteresuje. Jest to moim zdaniem w większości bardzo wartościowa i interesująca książka, choć znajomość lingwistki nie jest najmocniejszą stroną Lady Flavii.

Z poważaniem,

J. R. R. Tolkien

Profesor dodał na oddzielnej kartce, o jaką książkę dokładnie chodziło: The Ancient Secret: In Search of the Holy Grail by Flavia Anderson, pp. 288. London: Victor Gollancz Ltd. 1953, Second Impression 1955. 

O jaką "an old Religion" chodzi Robertsowi i Tolkienowi? W piśmiennictwie wolnomularskim w ten sposób opisywano ezoteryczną tradycję, której spadkobiercami mieliby być różokrzyżowcy i masoni. Nie chodzi po prostu o pogaństwo Brytów i Anglosasów. Tym bardziej nie chodzi o katolicyzm (który też w niektórych pismach nazywany bywał w Anglii "Starą Religią"). Owa "an old Religion" to w pytaniu Robertsa do Tolkiena zapewne właśnie ezoteryczna tradycja Świętego Graala.

W czasopiśmie The Living Church znalazłem ciekawą recenzję książki The Ancient Secret (patrz tutaj). Czytamy tam:

"Dla tych, których interesuje ezoteryczne wyjaśnienie symboliki religijnej, The Ancient Secret ('Pradawna Tajemnica') Flavii Anderson będzie lekturą fascynującą. Według autorki Święty Graal oraz Mojżeszowe Urim z Arki Przymierza to ten sam obiekt. Autorka uważa, że prawdziwa jest legenda, które mówi, że Kielich z Ostatniej Wieczerzy został przewieziony do Brytanii przez św. Józefa z Arymatei i że został zakopany w pobliżu Opactwa w Glastonbury. Poeci XII i XIII wieku skorzystali z tej legendy pisząc swoje relacje o dziejach Króla Artura i połączyli ją (jak mówią o tym dzisiejsze badania) z celtycką tradycją Kotła Natchnienia. Jednak prawdziwy Graal, zgodnie z poglądem wyłożonym w książce, był świętym przedmiotem tajemnej sekty, która nie była ograniczona tylko do terytorium Brytanii, ale miała zasięg uniwersalny. Prawda o Graalu znana była, jak mówi autorka, tylko małej grupie religijnej, a potem stopniowo została zapomniana (...)".

Ciekawą recenzję tej książki znalazłem w French Studies, Volume IX, Issue 3, July 1955, s. 252–253:

Znajomość tej tematyki u Profesora Tolkiena nie może nas dziwić (o zdaniu Tolkiena na temat Bogini Sulis z Bath pisałem kiedyś tutaj). Widać już w jego młodzieńczej The Book of Ishness zafascynowanie tajemniczością i symbolizmem (zobacz tutaj). Tolkien pochodził z rodziny o ezoterycznych zainteresowaniach – jego poprzednikiem w niesieniu tradycji Tolkienów był John Benjamin Tolkien IV, który był wolnomularzem (jak trzej inni przedstawiciele rodziny – patrz tutaj).  Tolkien był Inklingiem i co tydzień wchodził w dyskusje z miłośnikami ezoteryzmu, jak Charles Williams (były mason i mag) czy Owen Barfield (antropozof). Tolkien lubił książkę Charlesa Williamsa, Wojna w niebie, która opowiada o Świętym Graalu w przedwojennej Anglii (przeczytaj o tej książce na moim blogu - tutaj).

Książkę Flavii Anderson mógł otrzymać Tolkien osobiście od jej brata, hrabiego Tony Giffarda. Mógł też Tolkien osobiście poznać autorkę Pradawnej tajemnicy. Profesor nie był tzw. "neopurytaninem", katolikiem od "zagrożeń duchowych", ale jako Inkling z ciekawością badał świat ludzkich mitów i wierzeń z perspektywy katolickiej...

J. R. R. Tolkien – "Éarendel" (1914)

[Jeżeli chcesz wesprzeć #TolkienAncestry zajrzyj na https://patronite.pl/galadhorn/ - albo popatrz tu po prawej, gdzie znajdziesz namiar na Fundusz Tolkien Ancestry:: If you want to support the #TolkienAncestry see https://patronite.pl/galadhorn/ or here to the right, the Tolkien Ancestry Fund 💖]

Wiersz, który w 1914 był początkiem tolkienowskiego Śródziemia (dlatego w 2014 obchodziliśmy 100 lat legendarium Tolkiena). Dziś w pięknym przekładzie Michała Błażejewskiego (z jego długiej recenzji Biografii Carpentera, która ukazywała się w odcinkach w Gwaihirzęciu):

Éarendel wzniósł się z głębi Oceanu
    i w mrocznym kręgu ziemi się ukazał;
Przez wrota Nocy niczym jasny promień,
    Ponad obrzeżem rosnącego cienia
Statek wyprawił jak srebrzysty okruch. 
    Od złotych piasków gasnącego Dnia
Odbił i razem z płomienistym tchnieniem
    Opuścił brzegi Zachodniego Świata.

Angielski oryginał brzmi tak:

Éarendel sprang up from the Ocean’s cup This
    In the gloom of the mid-world’s rim;
From the door of Night as a ray of light
    Leapt over the twilight brim,
And launching his bark like a silver spark
    From the golden-fading sand;
Down the sunlit breath of Day’s fiery Death
    He sped from Westerland.

W sindarinie Wenus to Aerennel, a Księżyc w nowiu to Cýron
Żródło: Sky & Telescope

Opowiadam o Tolkienie w "Halo Kultura"!

SPOTIFY (klik) albo Facebook (klik)

Spotkało mnie wielkie wyróżnienie! Pan redaktor Józef Szopiński z Polskiego Radia przeprowadził ze mną w ostatni piątek wywiad w ramach audycji HALO KULTURA. Jeżeli masz chwilę czasu, zapraszam Cię do wysłuchania! Napisano o mnie tak miłe słowa:

«Tolkienista Ryszard Derdziński opowiada o poszukiwaniach korzeni prof. Tolkiena. Czy możliwe, że przodkowie Tolkiena mieszkali w okolicach Gdańska? Sprawdzimy też czy Pojezierze Suwalskie mogło być pierwowzorem Shire - rajskiej krainy hobbitów opisanej we "Władcy Pierścieni". Ryszard Derdziński to politolog i tolkienista, który biegle włada językami z mitologii Śródziemia i alfabetem runicznym. Od kilku lat prowadzi genealogiczne śledztwo dotyczące J. R. R Tolkiena. Zbadał już 22 pokolenia rodziny autora "Władcy Pierścieni"»