Z księgozbioru pana Christiana Tolkiena (cz. 4)

For the English translation press "Translate" on the right!

Zbiór książek z antykwariatu "Tolkien" w Gdańsku (1808-1812) naprawdę zadziwia, bo książki – ich autorzy i tytuły – świetnie korespondują z dziejami przodków J.R.R. Tolkiena w XVIII i w początku XIX wieku.

Johann Caspar Lavater

Odkrywam ostatnio, że migracja z Gdańska do Londynu miała nie tylko ekonomiczne oblicze. Jeszcze mocniejszą inspiracją były poszukiwania religijne "Londyńskich Braci", które pchnęły ich do wzięcia udziału w Religijnym Przebudzeniu doby Oświecenia (tak – koniec XVIII wieku to nie tylko Rewolucje polityczno-społeczne; to także rozwój nowych doktryn religijnych i wielkie ożywienie wiary w Kościele katolickim, a szczególnie w reformacyjnych Wspólnotach.

Wśród znanych nam już spisów książek z antykwariatu przy ulicy Tandeta (patrz wyżej), który należał do Christiana Tolkiena (1762-1821), syna mistrza kuśnierskiego, Michaela, mamy kilka książek, które wpisują się w ten właśnie nurt. 

Oto na przykład pisma szwajcarskiego kaznodziei i poety, Johanna Caspara Lavatera pt. Aussichten in die Ewigkeit ("Perspektywy na wieczność") z lat 1768–1778, które w antykwariacie "Tolkien" występują też jako "Lavaters Schriften" ("Pisma Lavatersa"). Jest to zbiór ewangelicznych listów Lavatera do Johanna George Zimmermanna, przybocznego medyka hanowerskiego króla Wielkiej Brytanii!

Zobaczmy jak bardzo Lavater był poważany wśród ewangelicznych anglikanów (do których należeli Daniel G. Tolkien i John B. Tolkien w Londynie):

Muszę też lepiej przyjrzeć się takim pozycjom jak: "Kazania – D. Bertling, D. Kraft, M. Stark, Lange, Bobriks" (widzę, że są to kaznodzieje związani z Gdańskiem), Das neue reformirte Gesangbuch (taki śpiewnik wydany został m.in. w Gdańsku), oraz apokaliptycznej książce Das flüchtige Pater m. beygeschrieb.

27 New Street (Bedford Street), Covent Garden First London Address of D. G. Tolkien (1786)

The London Directory (1786) just discovered by me shows the earliest known address of Daniel Gottlieb Tolkien in London. He was then a furrier at 27 New Street, Covent Garden. Now the street is called New Row. Daniel lived close to the Savoy Lutheran Chapel. Looking at the street map (see below) we can assume that 27 New Street may be the same address as Bedford Street from the documents from 1794. In fact the No. 27 lays between New Row and Bedford Street. During my next visit in London I will explore these narrow rows.

New Street, Covent Garden, Westminster (c.1720)

John Benjamin Tolkien's denomination revealed! Countess of Huntingdon's Connexion

Selena Hastings, Countess of Huntingdon (1707-1791) was an English religious leader who played a prominent part in the religious revival of the 18th century and the Methodist movement in England and Wales, and has left a Christian denomination – Countess of Huntingdon's Connexion in England and Africa. She played a major role in financing and guiding early Methodism (source: Wikipedia).

Selina Hastings, Countess of Huntingdon
(1707-1791)

Two sources prove that John Benjamin Tolkien (b. 1752, Gdańsk, d. 1819, London – see my discovery of his act of baptism at Salvatorkirche, Petershagen, Danzig/Gdańsk) attended the early Methodist and Congregationalist "conventicles" of Selina Hastings in Spa Fields Chapel as early as 1779. The first of the sources is his own burial (I wrote about it here) in the same grave as William Shrubsole who was an organist at the Spa Fields Chapel (and who belonged to Lady Huntingdon's community), the other is the burial of John's first wife, Mary Tolkien, née Warner at the Spa Fields Chapel burial grounds (non-conformist register of Lady Huntingdon's community at Ancestry.co.uk). What we can say about John Benjamin's denomination is that in Gdańsk he was born in the Lutheran suburb with strong Mennonite influence and that in London he joined the early Methodist community with strong Calvinist influence which was important in the creation of the Congregational movement. His brother, Daniel Gottlieb Tolkien became a member of the City Road Methodist community (read about it here).

Spa Fields Chapel

Spa Fields Chapel interior

Mary Tolkien, née Warner (1753-1779), a daugter of James and Elisabeth was baptized on 18 March, 1753 at Saint Peter's, Paul's Wharf, the City of London. She got married with a German-speaking Gdańsk immigrant, Johann Benjamin Tolkien (1752-1819) on 29 April, 1777 at St James, Clerkenwell. Both Johann (John) and Mary were probably the members of Selina Hastings' community. They had two daughters (Anna Maria and Elisabeth – it is even possible that Elisabeth died in... Gdańsk – I must check this possibility) and they lived at St Andrew's parish, Holborn (it is probably the first English address of J.R.R. Tolkien's great-great-grandfather!). Mary was buried by the Spa Chapel burial grounds:

Spa Fields Chapel, 1778-1786 (Ancestry.co.uk)

More about William Shrubsole can be found here ("Shrubsole, William (1760-1806)" in Dictionary of National Biography):

"Tollkühn" nicht "Tulkin"

Ciekawy dokument, który pokazuje dwie rzeczy: (1) że nazwisko Tolkien występowało w Gdańsku podczas II wojny światowej (wśród zebranych przeze mnie Gdańszczan, mam z tego okresu Tollkühnów z Nowego Portu) i że (2) władze narodowo-socjalistyczne celowo je germanizowały:

"Auf Anordnung des Amtsgerichts in Danzig Aktenzeichen 15.III.149/43 wird berichtigend vermerkt, dass es überall urkundlich und richtig "Tollkühn" nicht Tulkin heißen muß.

Den 15. Juli. 1943
Der Standesbeamte"

Szukamy adresu Tolkienów w Oruńskim Przedmieściu!

Wydaje się, że na tej mapie ukrywa się dom Christiana Tolkiena.
Rozwiązanie zagadki jest już bliskie...

"Ożywione życie gospodarcze gdańskich przedmieść również zasadzało się na szerokiej produkcji rzemieślniczej, w znacznym stopniu nielegalnej. Najbardziej rozwinęły działalność przedmieścia przy głównym szlaku komunikacyjnym wiodącym do Gdańska z południa i zachodu – Peterszawa (inaczej Zaroślak, niem. Petershagen), Orunia (niem. Ohra), Oruńskie Przedmieście (Stadtgebiet), Gradowa Góra (niem. Hagelsberg), Nowe Ogrody (niem. Neugarten) i tzw. Piaskownia (niem. Sandgrube). Na szeroką skalę rozwinęły się tam m.in. rzemiosła skórnicze, kowalskie, garncarskie, produkcja filcu wraz z kapelusznictwem, zwłaszcza zaś gorzelnictwo." (Historia Gdańska, T. III/1, pod red. E. Cieślaka, str. 469-470).

To bardzo ważne informacje, bo też przodków prof. Tolkiena, jego prapradziadka – Johanna Benjamina Tolkiena (1752-1819) i jego praprapradziadków – Christiana i Annę Euphrosinę Tolkienów – spotykamy właśnie przy kościele Zbawiciela na Zaroślaku (gdzie Tolkienowie biorą ślub w 1745 i chrzczą synów w 1746 i 1752), a rodzice Anny Euphrosiny pochodzą prawdopodobnie z Oruńskiego Przedmieścia (w tamtejszym kościele i u Zbawiciela na Zaroślaku spotykamy w XVIII w. przedstawicieli jej rodziny Bergholtz).

"Polowanie" na adres Londyńskich Braci trwa...

Johann George Rohn and the 'John'-tradition in the Tolkien family

The first known John (Johann) in the Tolkien family line of John Ronald Reuel Tolkien was Johann Benjamin Tolkien (later John Benjamin Tolkien), born in Gdańsk in June 1752 and buried in London in 1819. From his act of baptism (11 June 1752, St Salvator church in Petershagen, Danzig or Zaroślak, Gdańsk) we can assume that he received his first name after his godfather, Johann George Rohn. 

Who was Johann George Rohn?

From his funeral act from 31 August 1767 (St Katharinen, grave No. 84) we can see that he was a furrier master ("Kirschner Meister"):

Source: FamilySearch (Mormons)

He must have been a very important person for both Tolkien families in Gdańsk (Michael's and Christian's) because in 1752 he was a godfather for two Tolkien boys:

(1) for Johann Daniel Tolkien, son of Michael and Euphrosina (22 June 1752):

Source: FamilySearch (Mormons)

and (2) for Johann Benjamin Tolkien, son of Christian and Anna Euphrosina (11 June 1752):

Source: FamilySearch (Mormons)

In 1746 he was a godparent of Michael's daughter, Euphrosina Regina together with his wife Cordula Elisabeth Rohn:

Source: FamilySearch (Mormons)

The Rohn family grave was tomb No. 84 in the Katharinenkirche where some members of the Tolkien family were buried too.

The Rohn family lived at Drehergaße (ul. Tokarska) and Petersiliengaße (ul. Warzywnicza) in Gdańsk. I suppose Johann George Rohn was Daniel Gottlieb Tolkien's master during his furrier apprenticeship. Johann George Rohn died in 1767. Daniel left Gdańsk and left for Amsterdam and London in 1766.

Zbór Zbawiciela w Gdańsku Tu ochrzczono Tolkienowego prapradziadka

Nie chce mi się nawet pokazywać Wam dzisiejszego Zaroślaka. I tego, co zostało ze zboru Zbawiciela. To strasznie przygnębiające. Dlatego te zdjęcia i grafiki z dawnych czasów. Teraz zaczyna się nowy etap badań – wydobyć z dokumentów jak najwięcej informacji na temat Tolkienów z Petershagen, rodziny prapradziadka Profesora Tolkiena.

Symbol zboru Zbawiciela

Plan okolic zboru

Fasada i tył zboru

Plan zboru

Wnętrze zboru i ołtarz główny

Wnętrze zboru

Prawdopodobnie w tej chrzcielnicy ochrzczono Daniela Gottlieba i Johanna Benjamina

Zaroślak przez 1939

"London Brothers" found in Petershagen, Gdańsk! ... and Daniel & John Benjamin were really brothers!

Revelation and revolution! I have left the Mormon centre of the family research in Wrocław where I have found many scans of the parish books from Gdańsk with great happiness today. After many months I have finally found my "London Brothers" in Gdańsk in the Kingdom of Poland of the 18th century! 

In a craftsmen's suburb of Gdańsk, in Petershagen (today Zaroślak) there lived with their "respectable and religious parents", Christian Tolkien and Anna Euphrosina Tolkien, nee Bergholt (or Bergholtz). Christian (a shoemaker from Kreuzburg in East Prussia) and Anna Euphrosina got married on 26th of October 1745 in  the Lutheran Salvatorkirche (Saviour Church) and on the 18th of July 1746 they baptized their first son, Daniel Gottlieb Tolkien. A few years later their second son, Johann Benjamin Tolkien was baptized in the same church on the 11th of June 1752. One of the godparents of J.R.R. Tolkien's great-great-grandfather was Euphrosina Tolkien, wife of the master furrier from Gdańsk, Michael Tolkien, who was Christian Tolkien's brother.

Let us see the original, hot, fresh documents, straight from the parish books digitalized by the FamilySearch:

26 October 1745, Salvatorkirche, Petershagen, Danzig
Wedding of Christian and Anna Euphrosina Tolkien (FamilySearch)

18 July 1746, Salvatorkirche, Petershagen, Danzig
Baptism of Daniel Gottlieb Tolkien

11 June 1752, Salvatorkirche, Petershagen, Danzig
Baptism of Johann Benjamin Tolkien, J.R.R. Tolkien's great-great-grandfather!

It is really a miracle that these documents have survived and that I could find them. Now we can be sure that the Professor's ancestors came to England from Gdańsk and earlier from Kreuzburg in Prussia. The homeland of the Tolkien family is not only Birmingham and London. It is also Gdańsk in Poland and Kreuzburg in East Prussia, today Slavskoye in Kaliningrad Oblast! My research has been crowned today with this splendid discovery! Finis coronat opus.

By the way, I love this part of the parish book from Savatorkirche with the list of rulers of the land and town of the Tolkien family from Gdańsk:

King in Poland - Augustus III 

Mayor of Gdańsk - Carl Gottlieb Ehler, etc.

Michel Tolkien (Tolkühn) from c. 1690!

We already know that Michael Tolkien (1708-1795), a furrier master from Gdańsk was born in Prussia, in a small town Kreuzburg. His brother was Christian Tolkien (1706-1791) who in 1740s was to Gdańsk as a craftsman and who married Anna Euphrosina Bergholtz in 1745 and had two sons, our "London Brothers" – Daniel Gottlieb Tolkien (1746-1713) and Johann Benjamin Tolkien (1752-1819) who was J.R.R. Tolkien's great-great-grandfather!

Thanks to the book by Wilhelm Sahm Geschichte der Stadt Creuzburg Ostpr. (Thomas & Oppermann, Königsberg 1901) we know much more about Kreuzburg, the little town of the ancestors of J.R.R. Tolkien (who migrated first to Gdańsk/Danzig and then to London) and about the very early Tolkiens. Let us look at the description of Kreuzburg from 1690. There is there a Michel Tolkien ("Tolkühn") who has a very big house! What a detailed description of his property in the town!

Another early Tolkien is Friedrich Tolkien (Tolckin) who didn't pay homage to his Duke of Prussia in 1614. The list of the Creuzburgers who did not pay homage to the monarch is very big. We do not know why.

And below we can see a mayor of Kreuzburg in the years 1798-1818, Ernst Tolkien (Tolkiehn), a descendant of Michel Tolkien from 1590s and Friedrich Tolkien from 1614. His son, another Ernst Tolkien, migrated to Koenigsberg, the capital of East Prussia.

The J.R.R. Tolkien's list of direct male ancestors looks at the moment as follows:

von Markelingerode family from Harz, Saxony? (12th-14th c.)

|

Tolk/Tolkien family from Tolks and Tolksdorf, Prussia? (1370s-1550s)

.
.
? Tewes Tolkien (c. 1540, Legitten, Labiau)
.
.

? Friedrich Tolkien (b. c. 1590, Kreuzburg)

|

Michel Tolkien (born c. 1620, Kreuzburg)
|
Michael Tolkien (1647–1710, Kreuzburg)

|
Christian Tolkien (1677-1746, Kreuzburg) 

|

Christian Tolkien (1706-1791, Kreuzburg/Gdańsk)

|
Johann Benjamin Tolkien (1752-1819, Gdańsk/London)

|

George Tolkien (1784-1840, London)

|

John Benjamin Tolkien (1807-1896, London/Birmingham)

|
Arthur Tolkien (1857-1896, Birmingham, Bloemfontein)

|
J.R.R. Tolkien (1892-1973, Bloemfontein/Oxford)

Wergiliusz, Ekloga mesjańska (41/40 r. przed Chr.)

Tu nie trzeba komentarza. Ten tekst powstał w czasach Cesarstwa Rzymskiego na jakieś 35 lat przed narodzeniem Mesjasza Jeszui (Jezusa Chrystusa), czyli pewnie jakieś 20 lat przed narodzinami Niepokalanej Dziewicy, Miriam (Maryi). Dobrze wiedzieć, że starożytni czasem utożsamiali Boga Jahwe z Saturnem, a święty dzień Żydów, Szabas to łaciński dies Saturni (ang. Saturday) czyli sobota.

„Oto już nadszedł kres, głoszony proroctwem Sybilli -
Wielki szereg stuleci popłynie teraz od nowa,
Wraca na ziemię Dziewica, wraca królestwo Saturna
I pokolenie nowe z bezkresnych zstępuje przestworzy.
Pollionie! Za twoich rządów, konsulu, ta radość zabłyśnie
Zaświta szczęście stulecia, popłyną Wielkie Miesiące.
Za twoich rządów zmazane będą ohydne zbrodnie.
Które nas plamią i ziemia wyzwoli się z trwogi odwiecznej.”

Więcej tutaj