Wojciech, wczesny metodysta...?

 

Na pewno jeszcze nie wiecie, że już św. Wojciech, który głosił Ewangelię w Gdańsku i Prusach, był... Misjonarzem Metodystycznym... ;-)

Z The Methodist Magazine nr 13, seria III, rok 1834, str. 452. Szukam wszelkich wzmianek o Gdańsku, Amsterdamie i Tolkienach.

The first Tolk/Tolkien ever (1379)

I would love to see the original of this document: Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz, XX. HA, OBA (Ordensbriefarchiv 1350-1399), signature: XX. HA, OBA, Nr. 00405 (Registratur-/Altsignatur: LV/a Nr. 18. - OBA 1, 176 - see here). Can you help me? 

Anno Domini 1379... The Venetians and Ottomans invade Constantinople, Dmitri Donskoy of Moscow raids Estonia, New College, Oxford is founded in England and Wisbech Grammar School is founded in the same kingdom. Times of Richard II (England), Louis I of Hungary (Poland and Hungary) and Grand Master of the Teutonic Order, Winrich von Kniprode in Prussia...

On February 2, 1379 (Purificationis Mariae) Komtur [Günther hrabia von Hohenstein] of Brandenburg [today Ushakovo, in Polish Pokarmin] prescribes the sons of "Matthias Tolcke von Merckelyngerode" – Clauko, Matthias and Berthold – 93 lans in the forest of Milemedien [or Milewegdien], close to the borders of the goods of the knight Dietrich Skomand by Schmodehnen, Schönau, Mehleden and Pasortlack together with the church-lan and the bigger and smaller law of court according to the Kulm law.

Dnia 2 lutego 1379 r. (dzień Ofiarowania Pańskiego, łac. Purificationis Mariae) Komtur Pokarmina [Günther hrabia von Hohenstein] zapisuje synom Matthiasa Tolka von Markelingerode ["Matthias Tolcke von Merckelyngerode"] – Claukowi, Matthiasowi i Bertholdowi – 93 łany w lesie Milemedien ["Milewegdien"], przy granicach włości rycerza Dietricha Skomanda przy Smodajnach (Schmodehnen), Schönau, Melejdach (Mehleden) i Pasortlack razem z łanem kościelnym i prawem dużego i małego sądu zgodnie z prawem chełmińskim.

According to von Mülverstedt, Clauko Tolk, Matthias' son could be father (or grandfather?) of Jacob Tolk (Tolkien) who is probably the ancestor (or relative) of the Tolkiens from this area – from Kreuzburg, Heiligenbeil and Globuhnen.

Ann Tolkien, née Austen (1762-1828)

"Ann [Austen], the eldest daughter [of John and Catherine Austen who carried on business as a grocer in Smithfield) became the wife of Daniel Tolkein, fur merchant, of Cheapside, where the business was carried on by a descendant of the family named Cuthbertson. Mrs Tolkein survived her husband many years, and lived in Cambridge Terrace, Hoxton, where she died at an advanced age about the year 1827. She is remembered as a devoted and pious Christian, and a consistent Methodist. Her second son, Charles Tolkein, went to Canada, where, after his conversion, he became very useful in establishing Methodism; he died in 1833, aged forty-four years."

George J. Stevenson, City Chapel London And Its Associations, New York 1872, s. 409

Discovery! Tolkiens migrated from Gdańsk to London through... Amsterdam!

From: George J. Stevenson, City Chapel London And Its Associations, New York 1872, ss. 408, 409

Let me tell you about my new discovery! Last Saturday (9 September 2017) I visited Wesley Chapel in London (by City Road) and the Bunhill Fields Burial Grounds in front of the Chapel. Nice people from the Methodist community provided me with new material about Daniel Gottlieb Tolkien. Let us see how many new information we can find in the book by George Stevenson!

 

It is written there that Daniel Gottlieb Tolkien was born on July 1746 in Gdańsk ("Dantzic" which means Danzig). In 1766 he moved to Amsterdam, where he had some "religious friends", and where he was "convinced of sin". It means probably that in Amsterdam his way to the deeper frienship with God began. According to Evangelical Christianity justified are the people who are convinced of their own sin. Daniel (and his younger brother John Benjamin?) came to London in 1770 where he attended the German Church under Mr Burgman. There his convictions were deepened. Having acquired the English language Daniel Tolkien attended English places of worship, and especially those in connection with John Wesley. Soon he joined the [Methodist] Society, and was a consistent Methodist to the end of his days. "He was distinguished as a man of prayer, and whilst praying he felt sensible of his speaking with God, and realised also continually a sense of his acceptance by God through Jesus Christ. He delighted in reading the Word of God, and in hearing it preached. Having carried on a large business, he retired in advanced years to Hoxton, where a painful disorder overtook him, from which he suffered severely but very patiently, and he passed away, holding fast his confidence in God, saying, 

"Though He slay me, yet will I trust in Him."

 These last words come the Book of Job (13:15, New International Version)

Jacob Tolk (Tolkien) in the 15th c. – link between the noble Tolks and craftsmen Tolkiens?

According to Siebmacher's Wappenbuch (Band PrA, s. 97, fig. 71) Jacob Tolk (Tolkien) from Sollden (Alt Sollau?) living in the 15th century was a member of the noble family Tolck II, Tolkien:

He is a very interesting person because he can be a link between the craftsmen' Tolkien family from Kreuzburg (at least 17th c.) and the Tolk/Tolkien noble family from Tolksdorf and Tolks (14th-15th c.) who have this coat-of-arms:

"Sollden" is Sollau (German: Alt Sollau, Königlich Sollau in the Pr. Eylau district, now Russian: Krasnoarmejskoje) which was known as: 1366 – "drei Hufen zu Solido", 1425 – "Solido villa", 1466 – "das gut Soldauw hat gelegen im Brandenburgischen Gebiete und camerampte Creuzburg", 1507 – "Solda"). This information comes from Mrs Beate Szillis-Kappelhoff.

In Kreuzburg on 22 February 1442 ("Krewtczeburg am donnerstage nach Invocavit 1442") Jacob Tolk together with other free from Eilau and Kreutzburg (Niclus Sparwyn, Hannos Ponnaw, Ritter Sacharias v. Posteyn, Pauwel v. Pawersen, Jorge v. Kellenyn, Jorg Rombite, Caspar Landkämmerer z. Knauten, Hartwig Landkämmerer z. Domnau and Henrich Kromteych) takes part in the negotiations with the Over-Marshall of the Great Master of the German Order (Regest: Toeppen Ständeaktenil Nr.264 S.402.; LXXIII 76/a.).

According to v. Mülverstedt ("Ein Geschlecht vom Harze im Deutsch-Ordenslande Preußen. Die Markelingerode in der Grafschaft Wernigerode und in Ostpreußen", Zeitschrift des Harz-Vereins für Geschichte und Alterthumskunde, 1868, s. 245) Jacob Tolk was Nitsche (Clauko, Nickel) Tolk's son. Nitsche was second son of Matthias Tolk von Merklichenrad (the founder of the Tolk/Tolkien family in Prussia?) and we are not sure what were his children' names and which were his goods. He was mentioned as a knight in the documents from 1397, 1414 and 1415. It is possible that Jacob Tolk (Tolkien) from Sollau was his son. Mülverstedt wrote that Jacob Tolk was captured by the Polish forces in 1456. And indeed the German Order documents show that Jacob's goods in Sollau were given in 1456 to a "chamberlain Materne".

As we can see the Tolk noble family lived exactly in the same area as the Tolkien craftsmen' family few hundreds years later... Both families were free – the older Tolkiens were "greater free" and the younger Tolkiens were "lesser free".

Gdańskie adresy pana Tolkiena (1784-1808)

Róg Grobli i Świętojańskiej

Dzięki pomocy trójmiejskich naukowców zdobywam coraz więcej informacji na temat moich gdańskich Tolkienów. Oto dziś dzięki panu prof. Adamowi Szarszewskiemu otrzymał informacje od pani dr Ewy Szymańskiej i dr Zofii Maciakowskiej na temat Christiana Tolkiena, syna Michaela, antykwariusza gdańskiego, o którym już wielokrotnie pisałem (a szczegóły jego życia przedstawię niedługo w moim artykule).

Oto dzięki kwerendzie w Archiwum Państwowym w Gdańsku dowiadujemy się, że Christian Tolkien w 1808 r. mieszkał przy ul. Świętojańskiej 11 (Serwisnummer 1262) i Tandeta 11 (Serwisnummer 1312) – APGd, 300,18/132, s. 60, 63. Niestety ani jedna, ani druga kamieniczka już nie istnieją.

Wg księgi gruntowej i spisu podatkowego z 1808 r. (APGd, 300,12/852, s. 58, 60) Christian Tolkien był handlarzem starzyzną (wpis do księgi w 1784 r.).

Tolkien był też właścicielem nieruchomości na Silberhütte 7 (SN 130), ale ten dom wynajmował niejakiemu Krebsowi. Również ten dom nie istnieje.

Mamy zatem nowe adresy gdańskie, gdzie można szukać śladów krewnych Profesora Tolkiena, ale brak pod tymi adresami oryginalnych domów...

Tolkiens in the 17th century Schulz zu Glabunen

Do you remember Reinhold Tolkien, a tanner from Lübeck in 1699? If not, see here.

In 1699 in Lübeck a child of Reinhold (Ronald) Tolkien was born
(Mormon archives)

It is possible I have found the act of birth of this man  He probably came from Kreuzburg and was born in 1661 as a son of Michael Tolkien (born c. 1640), a schultz or schultheiß of the village Glabunen (before 1945 it was German Globuhnen west of Kreuzburg, East Prussia).

Tolkien from Kreuzburg 1661 (Mormon archives)
See the + as Michael's (?) signature

Other children of this Michael Tolkien were Anna (b. 1667), Christian (1675) and Christoph (1680)! If so, the Old Tolkien was J.R.R. Tolkien's great-great-great-great-great-grandfather!

Michael Tolkien
→ Christian Tolkien
→ Christian Tolkien
→ Johann (John) Benjamin Tolkien
→ George Tolkien
→ John Benjamin Tolkien
→ Arthur R. Tolkien
→ J.R.R. Tolkien

In 1702 another schultz of Globuhnen was Friedrich Tolkien. As we can see this duty was hereditary as according to the Kulm law (it is quite possible that Globuhnen was one of the villages founded by the Tolk/Tolkien family).

Christian Tolkien (1706-1791): known documents

Updated on 27 October 2017


I have found another element of the Tolkien Ancestry puzzle! I have found the funeral act of Christian Tolkien and his wife Euphrosina. And I have proved that Christian is Michael Tolkien's brother, and that he was born in Kreuzburg, East Prussia and Michael's and Christian's father was another Christian, a rich miller from Kreuzburg! 

Probably we can see here Christian Tolkien's house in Petershagen
under Bischofsberg

My last visit to the Family History Center (by the Mormon Church) in Wrocław and today's deeper search in the church books from St Salvator, Gdańsk have succeeded. I have found Christian Tolkien's and Anna Euphrosina's funeral records in St Salvator, Petershagen (Zaroślak), Danzig (Gdańsk). See what is my most recent discovery:

Christian Tolkien died in October 1791 in his 85 in Petershagen (Zaroślak) and was buried in the "N.K." or Neuer Kirchhof ('New Cemetery'). If so, he was born in 1706 what is exactly in accordance with this act of baptism from Kreuzburg from 8 May 1706:

What is interesting the Tolkien family name of Christian was spelled Tolkühn in Kreuzburg and Petershagen. But we also know other examples:

Tolckien in the record of his wedding at St Salvator on 26 October 1745

Tollkien in the record of his son's, Daniel Gottlieb's baptism from 18 July 1746:

But in the record of his second son, Johann Benjamin Tolkien from 11 June 1752 we can see even more germanized version of the family name – Tollkühn:

The same with Christian's and Anna Euphrosina's daughter who was baptized on 10 June 1756 where we can find again Tollkühn:

It is in accordance with J.R.R. Tolkien's statement that his family name was spelled Tollkühn before the emmigration to England. But the history of the Tolkien family name proves that the earlier form was Tolkin and Tolkien and that this name is of Old Prussian (Baltic) origin. Stated that J.R.R. Tolkien's line has its origins in Kreuzburg, East Prussia we can say that we can be sure who were his ancestors up to Michel Tolkien from 1590 (see here).

Christian and Anna Euphrosina Tolkien from Petershagen, Gdańsk were described in The Methodist Magazine from 1813 as "respectable and religious parents" (see here). It is possible they belonged to the Pietist community of the Herrnhut Brotherhood (see here).

From the document we see that Anna Euphrosina Tolkien was born in 1719 and died in May 1792. She was buried with his husband eight months after his funeral – on 3 June 1792.

Let us see few pictures of the place where J.R.R. Tolkien's ancestors lived and worked: 

Map from 1822 which shows the Tolkiens' Gdańsk

Michael Tolkien was born in... Kreuzburg, East Prussia!

Danziger familiengeschichtliche Beiträge, H. 1, Gesellschaft für Familienforschung, Wappen- und Siegelkunde in Danzig, Danzig 1929. In the text by Johann Zimmer entitled "Die auswärtigen Lehrjungen im Ein- und Ausschreibebuch der Danziger Kürschnerinnung" ("The Foreign Apprentices in the Books of the Gdańsk Furrier Guild") we can find an interesting description of the education of the foreign furrier apprentices in Gdańsk in the 17th-19th centuries. There is also a list of such young people from the Gdańsk documents. 

Among them we can find one interesting young man – Michael Tolken who came to Gdańsk (Danzig) from Krzyżbork (Kreuzburg, East Prussia) in 1724 and who finished his furrier education in 1727. What a discovery!

In the parish books of Kreuzburg from the the 17th and 18th centuries we have both Michael and Christian Tolkien and their family! Yesterday I have found Michael Tolkien's grave in St Katharinen church in Gdańsk and the place where he was probably born. What else we can find? I can tell you: we are very very close to find the link between the first Tolkiens from the 14th-15th century and our Professor Tolkien! My research goes on...

Michael Tolkien in the years 1724-1727
(from Danziger familiengeschichtliche Beiträge, 1929)

Kreuzburg now lies in the Russian Federation (Kaliningrad Oblast), very close to the Polish borders and close to the Baltic Sea. I promise you I will visit it next year (though it seems to be a very poor and demolished place at the moment). I have already written about the Tolkiens from Kreuzburg and Heiligenbeil in the 17th and 18th centuries (see here). Now I will make a detailed research of this branch of the Tolkien family (they are ultimately rooted in the area of today's Bartoszyce where the Tolkien family name emerged).

P.S. Now it seems quite possible that Daniel Gottlieb Tolkien and John Benjamin Tolkien from London were born not in Gdańsk (where I have not found their records) but in Kreuzburg, Heiligenbeil or Koeningsburg. Let me check it.

Kreuzburg in the 17th century

Płyta nagrobna Michaela Tolkiena (1708–1795) W herbie sześcioramienna gwiazda!

Jest, znalazłem ją! Mam mojego "Świętego Grala"! 

Matthaus Deisch, Kościół św. Katarzyny

Spotkali się dwaj gdańscy pasjonaci i od razu są efekty! Pisałem Wam już, że dzięki pomocy pana dr. hab. Adama Szarszewskiego z Gdańska, dotarło do mnie dziś wiele upragnionych ilustracji i opisów z trudno dostępnych książek. Pan Adam, wielki znawca dziejów i kultury Gdańska, a przy tym osoba, która ma dostęp do cennych źródeł, podzielił się ze mną dzisiaj spisem wszystkich płyt nagrobnych z kościoła św. Katarzyny, gdzie pochowani są: Michael Tolkien, jego żona Eufrozyna, ich córka Constantia Dorothea, a także czworo dzieci Constantii (ten spis znajduje się w pracy W. Drosta pt. Sankt Katharinen in Danzig, Verlag Stuttgart, Kohlhammer 1958, str. 164-177). Ja sam w zamian podzieliłem się z nim odkrytym przeze mnie dokumentem pn. "Steinbuch" (piszę o nim tutaj).

W Steinbuchu sprawdziłem, że Michael Tolkien, pochowany pod płytą nagrobną nr 37, nie był tam pochowany samotnie. Praktyka starych kościołów. Pan Szarszewski tak mi to opisał:

Co do przypadkowości pod kamieniem nagrobnym - nie w tamtych czasach. Bardzo pilnowano praw własności. To się kupowało i sprzedawało. Można sobie wyobrazić, że grób Tolkienów został sprzedany z jakiś względów panu X. Czasem pan X dopisywał siebie na starym kamieniu poprzedniej rodziny, wtedy są to bardzo cenne informacje, bo podaje dwóch właścicieli, starego i nowego. Ale często po prostu wyrzucał stary kamień i wkładał nowy ze swoimi danymi. Jest jeszcze inna możliwość innego nazwiska. Ktoś, kto kupował grób, czynił to vor sich und seine Erben czyli dla siebie i swych spadkobierców. Więc jeśli ktoś należał do rodziny (choć nazwisko było inne), to leżał w grobowcu rodzinnym, firmowanym tylko jednym nazwiskiem – pierwszego nieboszczyka. Wątpliwości wyjaśniały księgi pogrzebowe. Proszę też pamiętać, że zazwyczaj nieboszczycy z ksiąg kończyli nie pod swoją płytą w kościele, a w ossuarium, to pewno Pan wie. Struktura grobu w kościele była zazwyczaj taka, że pod płytą było zejście do komory grobowej, w której w niszach leżeli nieboszczycy, celem rozkładu. Jak ktoś umarł, wyjmowano najlepiej zgniłego i jego trumnę, a w to miejsce wkładano świeżego. Kości poprzednika do ossuarium, a trumna grabarzowi na opał do pieca na zimę (przywilej grabarza). W XIX wieku z uwagi na coraz lepszą świadomość epidemiologiczną zakazano grzebania w kościołach i pojawiły się cmentarze na obrzeżach miast, jak dziś. Tak więc stan grobów św. Katarzyny i innych kościołów Gdańska jest "zamrożony" na początek XIX wieku, kiedy Prusacy wydali stosowny zakaz. I jeszcze jedno: w 1945 kościoły były rabowane przez Armię Czerwoną, wyjmowano trumny, leżące dotąd spokojnie od czasu zakazu Prusaków i bezczelnie obdzierano z kosztowności. "Zawałka" sklepień tu i ówdzie też  swoje robiła.

W wyniku swoich badań (na podstawie danych ze Steinbucha) ustaliłem, że pod płytami Tolkienów panował całkiem spory "tłok":

Płyta nr 37:
Jantzen Daniel, Benjamin i in.
Nagelin Philip & Constantia
pani Scherer i jej dzieci
Voltz

oraz Michael Tolkien  

Płyta nr 48:
pani Diedrich,
Jantzen 
von Gehemen
oraz Euphrosyna Tolkien 

Płyta nr 84:
Bucher Johann Conrad i in.
Bernhardt
Mallkiers (Matthies?) Daniel, jego żona i 4 dzieci
Rohn Daniel Elias i 2 dzieci
Constantia Dorothea Uebelin, z domu Tolkien i jej 4 dzieci

I szczęśliwie w czasach, gdy Drost pisał swoją książkę, dało się jeszcze zidentyfikować płytę nagrobną nr 37 (liczę wręcz na to, że ona wciąż tam jest, choć numer płyty się chyba zatarł...). Opisana jest ona na str. 171 tak:

91. Szary kamień (wys. 2 m, szer. 1,46 m). DANIEL JANTZEN VOR SICH UND SEINE ERBEN. Pośrodku płyty tarcza z herbem: wyprostowany lew skierowany w prawo, w klejnocie hełm z sześcioramienną gwiazdą i z wyrastającymi z niego trzema kwiatami. Poniżej napis: ANNO 1730. No. 37

Sprawdziłem już, że rodzina Jantzenów była menonickiego pochodzenia, a sam kościół św. Katarzyny to ten luterański kościół w Gdańsku, gdzie menonici musieli rejestrować narodziny, śluby i śmierć, które dokonały się w ich społeczności. Moja hipoteza robocza jest taka, że Michael Tolkien nie miał żadnej rodziny w Gdańsku. Przybył do miasta z Prus Wschodnich (np. z Heiligenbeil/Świętej Siekierki) jako czeladnik. Po 6-letniej nauce i wykazaniu się majstersztykiem, został gdańskim obywatelem i mistrzem kuśnierskim, a ożenił się z menonitką, Euphrosyną Matthießen. Rodzina Matthießenów była być może spokrewniona z Jantzenami, a gdy Michael Tolkien umarł w 1795, pochowano go w nobliwym rodzinnym grobowcu nr 37 – z herbem Jantzenów.

[Ostatecznie okazało się, że Michael Tolkien przybył do Gdańska w 1724 z Krzyżborka (Kreuzburg), w Gdańsku zamieszkał też jego brat Christian Tolkien. Michael ożenił się z Euphrosiną Matthies, córką kuśnierza Daniela Matthiesa]