Sentire cum Ecclesia Tolkien wobec prawa rozwodowego

Kiedyś napisał mi się taki tekst: "Singiel, czyli... rozwodnik". To jeden z tych tekstów, dzięki którym otrzymałem ciekawą korespondencję, mocne świadectwa, słowa otuchy, które są zawsze pomocne, gdy osoba rozwiedziona wybiera życie samotne, nie wiąże się w nowym, niesakramentalnym związku... Wiem, że i mój tekst komuś pomógł.

... lecz lepiej nie dopuszczaj
do rozwodu!

Rozwody to w naszym świecie coś już tak powszechnego, że wydają się naturalne, wydają się nieodłącznym i bardzo potrzebnym elementem prawa cywilnego. Trudno nam sobie wyobrazić, że jeszcze dość niedawno w wielu krajach nie istniało takie rozwiązanie prawne. Jeszcze trudniej wyobrazić sobie kraj, w którym ktoś zaproponuje zakaz rozwodów... Tymczasem miłośnik Tolkiena, którego zainteresują listy Profesora, znajdzie w znanym zbiorze (J.R.R. Tolkien, Listy, tłum. A. Sylwanowicz, Pruszyński i S-ka, Warszawa 2010) jeden z niewielu zachowanych fragmentów korespondencji między J. R. R. Tolkienem i C. S. Lewisem, który dotyczy tej właśnie sprawy. Profesor reaguje na tekst Lewisa dotyczący moralności seksualnej i spraw małżeńskich (znajdziemy ten tekst w książce C. S. Lewisa, Chrześcijaństwo po prostu). Tolkien odnosi się tam do propozycji Lewisa dotyczącej rozwodów cywilnych. Warto przypomnieć kilka cytatów z tego listu.

Profesor pisze:

»(...) z mocą wyrażasz pogląd (wraz z Kościołem chrześcijańskim jako całością), iż małżeństwo chrześcijańskie – monogamiczne, trwałe, ściśle "wierne" – stanowi w gruncie rzeczy prawdę o seksualnym zachowaniu całej ludzkości: to jest jedyna droga do całkowitego zdrowia (włączając w nie seks na właściwym miejscu) wszystkich mężczyzn i kobiet. (...)

Chrześcijańskie małżeństwo nie jest zakazem stosunków płciowych, lecz właściwą drogą wstrzemięźliwości płciowej – w gruncie rzeczy prawdopodobnie najlepszym sposobem uzyskania największej przyjemności seksualnej, podobnie jak wstrzemięźliwość alkoholowa jest najlepszym sposobem na cieszenie się piwem i winem. (...)

Tolerowanie rozwodu – jeśli chrześcijanin rzeczywiście go toleruje – jest tolerowaniem krzywdy ludzkiej, której usprawiedliwienie (podobnie jak tolerancja dla lichwy) wymaga szczególnych warunków miejscowych i czasowych – jeśli rozwód czy prawdziwa lichwa w ogóle powinny być tolerowane jako kwestia dogodnej polityki. (...)

W każdym razie każdy widzi, że olbrzymie rozprzestrzenienie i ułatwienie "rozwodu" w naszych czasach, w porównaniu (powiedzmy) z czasami Trollope'a, przyniosło wielkie społeczne szkody. (...) Powstaje – powstała sytuacja, w której zwykli, nienastawieni filozoficznie i niereligijni ludzie nie tylko nie są prawnie powstrzymywani przed niestałością, ale przez prawo i społeczny obyczaj są do niej zachęcani. (...)

Bitwa może być skazana na przegraną, ale nie mogę oprzeć się podejrzeniu, że ci, którzy walczą przeciwko rozwodowi, w świetle prawa i religii mają rację. Sentire cum Ecclesia; jakże często okazuje się, że to dobry przewodnik. (...)«

Kozioł ofiarny, idealny Baranek

"Kozioł ofiarny", William Holman Hunt (1854)

»Będąc już uznanym akademikiem i mężczyzną w średnim wieku, [René] Girard nawrócił się na katolicyzm. Zdawałoby się, że naukowe badanie religii może doprowadzić co najwyżej do utraty wiary, droga w przeciwnym kierunku jest trudna do wyobrażenia. Tymczasem Girard podkreślał wielokrotnie, że to właśnie antropologiczne studia nad chrześcijaństwem doprowadziły go do nawrócenia. Antyprzemocowe przesłanie Chrystusa wydało mu się mianowicie tak potężne, tak niekompatybilne z ufundowaną na zbrodni ludzką kulturą, że za jedyne możliwe wyjaśnienie, dlaczego i w jaki sposób było ono w ogóle możliwe, uznał boską interwencję. Człowiek był dlań zbyt ponurą i upadłą istotą, żeby mógł sam z siebie zdobyć się na taką etyczną rewolucję.«

I wcześniej:

»Pasjonujące rozważania Girarda są zbyt złożone, żeby je w tak drapieżnym skrócie odtwarzać. Dość powiedzieć, że centralną rolę w historii kultury Girard przypisał chrześcijaństwu. Chrystus jest wedle jego ujęcia pierwszą w ogóle ofiarą, która swojej niewinności jest świadoma i która komunikuje ją w sposób bezpośredni i otwarty. Tym samym zaś rozmontowuje mechanizmy wspólnotowej przemocy i otwiera zupełnie nowy rozdział w historii ludzkości.

Wielokrotnie zadawano Girardowi pytanie o drastyczną przemoc obecną w zachodniej kulturze już po narodzeniu Chrystusa. Z charakterystyczną swadą odpowiadał wówczas, że przesłanie Ewangelii nie zostało po prostu należycie odczytane, ponieważ dopiero on wyświetlił je w sposób szczegółowy i pełny. Jego krytycy przypisywali mu wówczas megalomanię i masjanizm (...)«

Przekrój nr 4 (3559)/17, Tomasz Stawiszyński, "Sacrum i mózg", str. 19

Christian Tolkien (1706-1791) J.R.R. Tolkien's g-g-g-grandfather found!

I have found another element of the Tolkien Ancestry puzzle! I have found the funeral act of Christian Tolkien and his wife Euphrosina. And I have proved that Christian is Michael Tolkien's brother, and that he was born in Kreuzburg, East Prussia and Michael's and Christian's father was another Christian, a rich miller from Kreuzburg! 

Probably we can see here Christian Tolkien's house in Petershagen
under Bischofsberg

My last visit to the Family History Center (by the Mormon Church) in Wrocław and today's deeper search in the church books from St Salvator, Gdańsk have succeeded. I have found Christian Tolkien's and Anna Euphrosina's funeral records in St Salvator, Petershagen (Zaroślak), Danzig (Gdańsk). See what is my most recent discovery:

Christian Tolkien died in October 1791 in his 85 in Petershagen (Zaroślak) and was buried in the "N.K." or Neuer Kirchhof ('New Cemetery'). If so, he was born in 1706 what is exactly in accordance with this act of baptism from Kreuzburg from 8 May 1706:

What is interesting the Tolkien family name of Christian was spelled Tolkühn in Kreuzburg and Petershagen. But we also know other examples:

Tolckien in the record of his wedding at St Salvator on 26 October 1745

Tollkien in the record of his son's, Daniel Gottlieb's baptism from 18 July 1746:

But in the record of his second son, Johann Benjamin Tolkien from 11 June 1752 we can see even more germanized version of the family name – Tollkühn:

The same with Christian's and Anna Euphrosina's daughter who was baptized on 10 June 1756 where we can find again Tollkühn:

It is in accordance with J.R.R. Tolkien's statement that his family name was spelled Tollkühn before the emmigration to England. But the history of the Tolkien family name proves that the earlier form was Tolkin and Tolkien and that this name is of Old Prussian (Baltic) origin. Stated that J.R.R. Tolkien's line has its origins in Kreuzburg, East Prussia we can say that we can be sure who were his ancestors up to Michel Tolkien from 1590 (see here).

Christian and Anna Euphrosina Tolkien from Petershagen, Gdańsk were described in The Methodist Magazine from 1813 as "respectable and religious parents" (see here). It is possible they belonged to the Pietist community of the Herrnhut Brotherhood (see here).

From the document we see that Anna Euphrosina Tolkien, née Bergholtz was born in 1719 and died in May 1792. She was buried with her husband eight months after his funeral – on 3 June 1792.

Let us see few pictures of the place where J.R.R. Tolkien's ancestors lived and worked: 

Map from 1822 which shows the Tolkiens' Gdańsk

1770, spis mieszkańców Gdańska i chrzestni małych Tolkienów

Salomon Szybrowski, Johann Gottfried Rohn, Johann Friedrich Oyer, Christian Neidemann, to tylko kilku chrzestnych dzieci Michaela i Christiana Tolkienów. Udało mi się ich wczoraj znaleźć w spisie mieszkańców Gdańska z 1770. Większość z nich to kuśnierze z ulicy Szerokiej i Grobli.

Gdańskie who-is-who z XVIII w. Michael Tolkien w straży obywatelskiej

Das jetzt-lebende Danzig Anno 1768

Das jetzt-lebende Danzig Anno 1780

W XVIII w. Gdańsk wydawał swoje who-is-who, poprzednika późniejszych książek adresowych. Do Das jetztlebende Danzig Nach der im Monat März gehaltenen Verführung der Aemter spośród gdańskich Tolkienów trafił tylko Michael (1708-1795), mistrz kuśnierski.Występuje tam co najmniej od 1768 (w księdze z 1764 jeszcze go nie ma) do 1792 jako członek straży obywatelskiej (Bürger Wache) Błękitnego Regimentu Kwartału Szerokiego. Jest członkiem XII chorągwi - wpierw jako chorąży, a od 1774 jako porucznik. 

Zobaczmy, jak przez dwa stulecia wyobrażano członków straży obywatelskiej:

Kartka z kalendarza (czerwiec 1752)

Dlaczego taka kartka z kalendarza Neuer und Alter Hauß- und Geschichts-Calender, Auf das Jahr nach Christi Geburth [...] 1752? Bo w czerwcu (albo w końcu maja) urodził się w Gdańsku prapradziadek Profesora Tolkiena, a 11 czerwca 1752 został ochrzczony w zborze Zbawiciela na gdańskiej Peterszawie (Petershagen, Zaroślak):

Tolkien w gdańskiej prasie (1770)?

Od dawna przeglądam w wolnym czasie gdańskie gazety z czasów, gdy w mieście żyli Tolkienowie. Bardzo ciekawe jest Wöchentlische Danziger Anzeigen und dienliche Nachrichten. W numerze 28 z 14 lipca 1770, str. 195 (patrz tutaj) znalazłem chyba w końcu ślad Tolkienów:

"Przy ulicy Szerokiej u Kuśnierza nad Apteką do góry po dwojgu schodów znajdują się do wynajęcia dwie izby dla pojedynczych osób. Powołać się na Michaela."

Czy chodzi o Michaela Tolkiena, który miał lokal przy tzw. "Starej Aptece" blisko ul. Szerokiej? Oto w nr 29 z 20 lipca 1771 mamy podobne ogłoszenie:

Przy Kołodziejskiej w Domu Cechu Kuśnierzy (Kürschner Gewerkshaus) są dla przyjezdnych do wynajęcia wygodne pokoje z możliwością posiłków.

Ogłoszenia dotyczą szczególnie okresu Jarmarku Dominikańskiego. A Dom Cechu Kuśnierzy przy Kołodziejskiej (a jednocześnie blisko Szerokiej, tradycyjnej ulicy cechu kuśnierzy) to także warsztat Michaela Tolkiena i miejsce, gdzie w XIX w. mieszkał Christian Tolkien (junior). Świetne są te poszukiwania w prasie. Marzy mi się znalezienie śladu Christiana Tolkiena (seniora) i jego synów.

Wardruna

Byłem wczoraj z Bartem na niesamowitym koncercie. Do Polski po raz pierwszy przyjechała słynna wśród miłośników Północy grupa Wardruna. Byliśmy w Domu Muzyki i Tańca w Zabrzu. Bilety wprawdzie bardzo drogie, ale warte swojej ceny. Wpierw wysłuchaliśmy krótkiego koncertu supportu, grupy Kaunan:

Można było poczuć się jak w halli, w której bardowie przygotowywali nas na spotkanie z bogami. Zabrze dobrze się nadaje do tego typu koncertów, bo sala jest duża, a jednak dość kameralna. A około godziny 21.00 pojawili się oni:

Niesamowity klimat, genialne światło i dym. Ale to tylko tło. Muzyka była prawdziwie nieziemska, brzmiała nawet lepiej niż na płytach. Kto może, niech zdecyduje się na koncert w Gdańsku... Polecam!

Dom Christiana Tolkiena?

Chyba udało mi się znaleźć na grafice Deischa dom p. Christiana Tolkiena!

Holzmarkt na planie Buhsego. Zaznaczyłem miejsce,
gdzie może się znajdować dom Ch. Tolkiena

A to jest chyba sam (zakamuflowany przez siebie jako roznosiciel grafik) pan Matthaeus Deisch, którego być może znał p. Christian Tolkien

Kürschner Gewerkshaus, Gdańsk Właśnie go wyburzają!

Na lewo od Wielkiej Zbrojowni budynek, w którym mieściła się najwyraźniej
siedziba cechu kuśnierzy!

Od miesięcy poszukiwałem Domu Cechu Kuśnierzy, gdzie działał starszy cechu, Michael Tolkien, gdzie odbywały się kuśnierskie śluby itd. Dziś w nocy od prof. Szarszewskiego otrzymałem przeciekawy spis mieszkańców Gdańska z 1807/1808, gdzie każdemu domowi przyporządkowano na utrzymanie napoleońskich żołnierzy. A tam znajduję wszystkie domy Tolkienów, domy Uebelinów, Oyerów i Zachariasów oraz innych znajomych naszej rodziny. I co się okazuje?

Dom Cechu Kuśnierzy to to samo miejsce, co ostatni adres Christiana Tolkiena (antykwariusza - przeczytaj o tej historii tutaj). To tyły tzw. "Starej Apteki", domek, który stał tam do niedawna, a właśnie się go wyburza (wyburzanie historycznych budowli w centrum Gdańska to dla mnie gigantyczny SKANDAL!)

Myślę, że sprawa jest warta odnotowania w gdańskich mediach. To tak a propos afer związanych z prywatyzacją w historycznych miastach i z losem historycznych murów, elewacji, pamiątek...

Brak słów..