Polscy Tolkienowie!

Syn Profesora Tolkiena, Michael, w 1963 roku pisał w liście, który opublikowałem w ubiegłym roku (zobacz koniecznie tutaj):

W Anglii nie ma zbyt wielu Tolkienów, wszyscy są dość blisko spokrewnieni i mogą powiązać swoje pochodzenie ze wspólnym przodkiem. Mój znajomy z czasów wojny, oficer wywiadu, natknął się w Polsce na hrabiego Tolkieńskiego, którego rodzina mieszkała tam od czasów rewolucji francuskiej – a sam Tolkieński był dobroczyńcą pobliskiego miasta, którego główna ulica nosiła jego imię. Nie udało mi się jednak prześledzić tego fascynującego wydarzenia w historii Tolkienów.

Hrabia Tolkieński to zapewne nieprawdziwa informacja (ale tutaj apel do moich drogich Czytelników, bo może ktoś się jednak na niego natknął, albo wie o jakimś mieście z ulicą Tolkieńskiego?). Natknąłem się jednak na prawdziwych polskich Tolkienów. Spójrzcie na to zdjęcie (za którego przysłanie dziękuję mojemu koledze Konstantynowi, którego relację z Natangii i miejsc, w których żyli przodkowie Profesora, znajdziecie tutaj): 

Cmentarz w polskiej wsi Indura koło Grodna (dziś Białoruś)

Oto pan Mieczysław Tolkien z polskiej, katolickiej wsi Indura na dzisiejszej Białorusi, blisko Grodna (mam więcej zdjęć z tego cmentarza i najczęściej to nazwisko zapisuje się Tołkin). Indura, Indura — gdzie o niej czytaliśmy? Jest już Indura na moim blogu (ten blog staje się powoli księgą powiązanych ze sobą różnorakich wątków). Z Indurą wiążą się losy zaginionego (ale wciąż żyjącego w genach wielu z nas, w tym mnie i... angielskich Tolkienów) ludu Jaćwięgów (czytaj tutaj). Księgi parafialne z Indury i okolic pokazują wśród tamtejszych Polaków rodzinę, która swoje nazwisko zapisywała: Tołkin, Tołkiń, Tołkień. 

Tołkinowie z dzisiejszej Białorusi na Genetece

I od razu przypomina nam się postać artysty rzeźbiarza z Gdańska, zmarłego już niestety Wiktora Tołkina (oto jego biogram na Wikipedii). 

Wiktor Tołkin (1922-2013)

Tutaj Wiktor Tołkin na stronie genealogicznej Wielcy.pl:

Wiktor Tołkin pochodził od Tołkinów herbu Ostoja, którzy mieli swój maleńki majątek w kolonii Tołkacze niedaleko Sokółki. Z Indury do Tołkaczy jest w linii prostej tylko 25 kilometrów. Udało mi się zrekonstruować dzieje przodków Wiktora Tołkina na podstawie zapisów metrykalnych, takich jak ten:

Źródło: Geneteka

_____________________________________________________________

TOŁKIN (zawołanie Ostoja)

Kolonia Tołkacze Małe na uroczysku — niedaleko Sokółki (być może nazwa kolonii Tołkacze pochodzi od nazwiska Tołkin i tematu nazwiska na tołk- "rozum, sens; tłumaczenie"). Spotykamy tam na przełomie XVII i XIX w. kolonistę Jakuba Tołkina (1757-1834), syna Jana (Pawła?) Tołkina, z żoną Magdaleną z domu Sobolewską. Z aktu pogrzebu owego Jakuba Tołkina z 1834 dowiadujemy się, że był szlachetnie urodzony, że był wojskowym ("był niegdyś w wojsku polskim i miał oddział), że był kolonistą. Był synem Jana (Pawła?) Tołkina. Ich dzieci to: Franciszek, Dominik, Onufry, Rafał, Franciszka i Anastazja. Mieszkali w wymienonym wyżej Uroczysku Małych Tołkaczach. Dziś nie ma tam już żadnego domu. 

| 

Onufry Tołkin (ur. 1810), syn Jakuba, z żoną Ludwiką z domu Chodakiewicz miał syna Leona Tołkina.

|

Leon Tołkin (ur. 1848) z żoną Malwiną z domu Pilcicką miał syna Dominika Tołkina.

|

Dominik Tołkin (ur. 1891) z żoną Marią z domu Fogielewicz mieli syna Wiktora Tołkina (ur. 1922), tego właśnie znanego artystę rzeźbiarza z Gdańska. 

|

Wiktor "Ostoja" Tołkin, uczestnik Powstania Warszawskiego, ma skromną mogiłę w Gdańsku.

_____________________________________________________________ 

Z ksiąg parafialnych z okolic Sokółki i Indury wynika, że być może tylko potomkowie Jakuba Tołkina z Tołkaczy byli szlachtą (czy jest możliwe, że herb Ostoja i tytuł szlachecki zyskali dzięki służbie Rzeczypospolitej w XVIII w.?).

Chętnie nawiązałbym kontakt z żyjącymi potomkami tego rodu. Ciekawie byłoby przeprowadzić testy DNA, bo kto wie, kto wie, może jednak będzie jakiś genetyczny związek z Tolkienami z Anglii, a to dlatego, że Tolkienowie z Anglii, jak wiemy dzięki moim badaniom Tolkien Ancestry pochodzą od Prusów, a być może wcześniej od Jaćwięgów z okolic późniejszego Grodna? Badania genetyczne Tolkienów opisałem najdokładniej tutaj, tutaj i tutaj. 

Herb Ostoja ma pewne wątki wspólne (sam układ z figurami ustawionymi naprzeciwko siebie na czerwonym polu) z herbem rycerskich Tolkienów z Prus (herb Luzjański):

Herb Ostoja

Herb Tolk I inaczej Luzjański

Jeżeli jakimś cudem Tolkienowie z Prus i Tołkinowie z ziemi grodzieńskiej mieli ze sobą coś wspólnego, to być może ich pierwotny herb z Prus (Luzjański) został zapamiętany w XIX w. jako Ostoja przez pewne odległe podobieństwo (widoczne na przykład na małej, pozbawionej barw pieczęci). 

 

I bardzo ważne: wieś Tołkiny koło Kętrzyna w dawnych Prusach nie ma nic wspólnego z tym nazwiskiem (o tej wsi przeczytaj tutaj). Forma Tołkiny to chrzest powojenny, w czasach dawniejszych nigdy ta wieś się nie nazywała Tołkiny. Nosiła od samego początku nazwę Tolksdorf i była w rękach rodu Tolk von Markelingerode (z tym herbem, który widzimy u góry jako Luzjański), który w XV wieku nazywano Tolkyn, l.mn. Tolkynen (stąd małomądra informacja w wielu opracowaniach na temat Tolksdorfu, dzisiejszych Tołkin, że przed 1945 wieś nazywała się "Tolkynen").