The Tolkien Homeland

The Pasmar valley. The homeland of the Tolkien family. I meet the Tolkiens in this vale from the fifteenth century (meet Jacob Tolkin) to the tragedy of the Second World War. In 1945 the Tolkien history of East Prussia finished...

This is how this "Tolkien" region looked on the map from the eighteenth century. See Sollau which were in possession of the Tolk/Tolkien family in the fifteenth century (and I meet last Tolkiens there in the seventeenth century ie. Johim Tolkien from Kilgis, Michael Tolkien from Sollau and his son Christian), see Globuhnen where the confirmed ancestors of J.R.R. Tolkien lived and see Kreuzburg where they made their businesses and from where they migrated to Königsberg, Lübeck, Danzig (Gdańsk) and other parts of the Baltic area):

 

This is Globuhnen on the map from 1922. See the houses of this small village:

 

  
And now in the Kaliningrad Oblast of the Russian Federation no building exists in Globuhnen...

 

This world has perished... This is Globuhnen in the 1940s.

 

Now only trees under the wide sky which in the Baltic countries seems to be bigger and bluer

Tolkien and Goddess Sulis

From The Lord of the Rings Fanatics Forum on Tolkien and the name of the Goddess Sulis Minerva from Bath (Lat. Aquae Sulis): 

"Tolkien's assistance to Sir Mortimer Wheeler [ie. his note on the name Nodens in Wheelers' report on the Lydney excavations] is well known; but I've just come across another example in my copy of the first volume of the Oxford History of England; Roman Britain and the English Settlements by Collingwood and Myers, first published in 1936. [around the time that TH was at the publishers'.]

Collingwood was a colleague of Tolkien's at Pembroke College Oxford, and in his acknowledgements, Tolkien heads the list, for his 'untiring help with Celtic philology'.

And on the subject of Local Celtic Deities we have:

'Sulis (1) the goddess of the hot springs at Bath, came into her own at a very early date... But less than thirty miles away across the Severn, Nodens, the hunter-god of the Forest of Dean, who survived in later mythology as Nuada of the Silver Hand, king of the Tuatha de Danann, and later still as King Lear, had to wait for his splendid temple...'

(1) She is traditionally called Sul, but Professor Tolkien points out to me that the Celtic nominative can only be Sulis, and our authority for believing that even the Romans made a nominative Sul on the analogy of their own word sol - perhaps meaning the same - is not good. The Celtic sulis may mean 'the eye' and this again may mean the sun'.

Here we have Collinwood using information directly from Tolkien's note on the name Nodens, but without acknowledgement, I might say"

Professor Johannes Tolkiehn (1865–1933) Filolog klasyczny rodem z Krzyżborka

[German Professor Johannes Tolkiehn was J. R. R. Tolkien's 4th cousin 1x removed and their common ancestor was Christian Tolkien, 1677-1746 living in Kreuzburg, East Prussia. Tolkiehn's books were published in Leipzig. J. R. R. Tolkien, who originally studied classical philology, probably knew them. Perhaps our Tolkien believed from that that the Tolkiens came to England from Leipzig and Saxony.]

 

Dziś o profesorze, językoznawcy, badaczu dawnych języków, który urodził się w XIX wieku ale tworzył już w wieku dwudziestym. Chodzi o profesora, który nazywał się... Johannes Tolkiehn.

 

Fragment jego zdjęcia widzimy powyżej. Ciemnowłosy, poważny Prusak... W każdym razie w metrykach chrztu widnieje jako Johannes Theodor Kurt Tolkiehn. Był synem głównego poczmistrza (niem. Oberpostmeister) Friedricha Ernsta Augusta Tolkiehna i jego żony Malviny, z domu Bender. Ci Tolkienowie są spokrewnieni z oksfordzkim profesorem J.R.R. Tolkienem i również wywodzą sie z Krzyżborga (niem. Kreuzburg). Od 1874 do 1883 Johannes Tolkiehn uczył się w królewieckim Collegium Fridericianum, które skończył również jego ojciec. Po maturze studiował na Uniwersytecie Albrechta w Królewcu. Kształcił się na nauczyciela. Uczęszczał na wykłady znanych uczonych z Prus: z filozofii był to Günther Thiele i Julius Walter, z germanistyki – Oskar Erdmann i Oskar Schade, z historii starożytnej – Franz Rühl i Rudolf Schubert, z archeologii – Gustav Hirschfeld i z historii sztuki – George Dehio. Johannes w szczególności skupił się na filologii klasycznej. Jego nauczycielami akademickimi byli Ludwig Friedlander, Ludwig Jeep, Henri Jordan, Artur Ludwich i Alfred Schöne. W tym czasie można mówić o królewieckiej szkole filologii klasycznej, która podążała drogami wyznaczonymi jeszcze przez gramatyków antyku. W tym duchu Johannes Tolkiehn napisał swoją dysertację, którą obronił 20 lipca 1888 r. Doktora z filologii klasycznej obronił 24 maja 1889 r. Zdał egzamin państwowy i uzyskał kwalifikacje nauczycielskie w nauce łaciny i greki oraz religii. 8 marca 1890 r. uzyskał kwalifikację nauczycielską w języku niemieckim jako egzamin uzupełniający.Tolkiehn rozpoczął swoją służbę nauczyciela ale dalej kontynuował pracę naukową uzyskując habilitację w 1896 r. Ponieważ nie otrzymywał dochodów jako wykładowca pozauczelniany, w latach 1900-1907 pracował dodatkowo w królewieckim Gimnazjum Staromiejskim. 1 kwietnia 1907 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym na Uniwersytecie w Królewcu. Do 1931 r. prowadził zajęcia z greki i łaciny.

Na metodę naukową Tolkiehna wielki wpływ miała szkoła królewiecka. Badał odbiór Homera w starożytnym Rzymie oraz dzieje literatury Imperium Rzymskiego i późnej starożytności. Zajmowały go starożytne podręczniki gramatyki. Przybliżył współczesności Cominianusa, Dositheusa i Clemensa Szkota. Pisał do czasopism naukowych. Czy pamiętacie, że profesor J.R.R. Tolkien też najpierw studiował filologię klasyczną?

Johannes Tolkiehn był żonaty z córką swojego nauczyciela akademickiego Arthura Ludwicha.

Akt zgonu Johannesa Tolkiehna

Prace prof. Johannesa Tolkieha to (from Wikisource):

• Quaestionum ad Heroides Ovidianas spectantium capita VII. Königsberg 1888 (Dissertation) Google-USA* = Internet Archive
• De primo artis amatoriae Ovidianae libro. In: Festschrift zum fünfzigjährigen Doctorjubiläum Ludwig Friedlaender. Leipzig 1895, S. 433–437 Internet Archive
• De Homeri auctoritate in cotidiana Romanorum vita. In: Jahrbücher für classische Philologie. Supplementband 23 (1897), S. 221–286 Google-USA*
• Homer und die römische Poesie. Leipzig 1900 Internet Archive = Google-USA*
• Cominianus. Beiträge zur römischen Literaturgeschichte. Leipzig 1910 Internet Archive
• Dosithei ars grammatica recensuit Ioannes Tolkiehn. Leipzig 1913 Internet Archive
• Philologische Streifzüge. Leipzig 1916 Internet Archive
• Clementis ars grammatica primum edidit Joannes Tolkiehn. Leipzig 1928 (Philologus Supplementband 20,3)

Spis mieszkańców Gdańska (1770)

Tak wygląda ten niesamowity dokument z 1770 – osiem tomów z ręcznie
zapisanymi formularzami. Niesamowita przygoda pracować z tymi tomiskami!

Specjalnie dla badaczy XVIII-wiecznego Gdańska przygotowałem mapkę, na której zaznaczyłem ulice Głównego Miasta objęte poszczególnymi tomami wielkiego spisu z roku 1770. Chodzi o dokumenty z sygnaturami AP Gd, 300,31/100-102. Swoją pracę mogłem wykonać dzięki benedyktyńskiej pracy i dzięki życzliwości pana prof. Adama Szarszewskiego z Gdańska, który dostarczył mi te materiały:

Poszczególne tomy oznaczyłem kolorami (formy nazw z 1770):

czerwony, AP Gd 300,31/100, ulice: Scharmachergasse, Wollwebergasse, Ketterhagsche Thor, Gerbergasse, Lavendelgasse, Kleine Papengasse, Rosengasse, Neunaugengasse, Tagnetergasse, Tobiasgasse, Junkergasse, Alte Schloss, Am Pulver Thurm, An der Radaune, Eimermacherhof, Heilige Geist Hof, Packenhauschen Gange, Hinter der Blauche, Brabank, Im Rahm, Zappengass, Schudenrutergasse, Breite Thor, Brodlosenengasse, Kürschnergasse, Altes Ross, Zwirngasse, Hintergasse bei der Franzoesischen Kirche 

niebieski, AP Gd 300,31/101, ulice: Ankerschmiede Thor, Halle, Gegen der Halle über, Bey der Hauptwache, Gegen der Hauptwache über, Tagneth, Kohlen Markt, Matzkauschegasse, Ketterhagische Thor, Beutlergasse, Faulengasse, Ziegengasse, Plauzengasse, Roepergasse, Ankerschmiedegasse, Dienergasse, Fischer Thor, Kleine i Grosse Hosenäkergasse, Schumachergasse, Bosmansgasse, Kuhgasse, Grosse Pfepfergasse, Goldschmiedegasse, Kordemachergasse, Frauengasse, Langegasse

żółty, AP Gd 300,31/102*, ulice: Heilige Geistgasse, Krämergasse, Hundegasse, Sankt Johannisgasse, Brodbänkengasse, Jopengasse, Schnüffelmarkt, Breitegasse, Damm (tutaj jest dom Michaela Tolkiena!), Häkergasse, Hinter Fischmarkt, Petersiliengasse, Drehergasse, Langemarkt, Schornsteinfegergasse

To był prawdziwy #TolkienHunt! W Głównym mieście znalazłem jak dotąd tylko jednego Tolkiena – obywatela gdańskiego i mistrza kuśnierskiego, Michaela Tolkiena (1708–1795) z rodziną. W 1770 nie było już w Gdańsku Daniela Gottlieba Tolkiena, syna Christiana, ponieważ ten w 1766 wyruszył do Amsterdamu. Ponieważ nie znalazłem wśród czeladników i innych mieszkańców jego brata, Johanna Benjamina, przypuszczam, że ten 18-latek opuścił już Gdańsk w ślad za bratem. Spotykam go w dokumentach dopiero w 1777 w Londynie. Gdzieś na Zaroślaku mieszkali w tym czasie ojciec i matka "Londyńskich Braci", Christian i Euphrosina Tolkienowie. Na razie nie znalazłem ich w tych dokumentach... Może Christian ukrył się jakoś, żeby nie

Oświadczenie napisane własnoręcznie przez Michaela Tolkiena (popatrzcie jak się podpisywał!)
Miałem w rękach tę karteczkę. Dla takich chwil prowadzi się te długotrwałe badania

_______________________________

* Bardzo ważny tom dla #TolkienAncestry, bo tu mamy i Michaela Tolkiena, i znajomych z cechu kuśnierzy!

Tolkienowie jako wolni sołtysi chełmińscy

Wiecie, co łączy wielu Tolkienów z XVII i XVIII wieku? Łączy ich to, że pełnią w różnych częściach Prus funkcję sołtysa chełmińskiego (patrz tutaj). Oprócz naszych sołtysów wsi Globuhnen (można to spolszczyć to do formy *Głabuny?) są też Tolkienowie, sołtysi Bärwalde w Sambii (przodkowie profesora Güntera Tolkiehna z Niemiec, patrz tutaj) oraz Tolkienowie, sołtysi dóbr Poganen koło Heiligenwalde (patrz tutaj). Znalazłem też z XVIII wieku Tolkienów, którzy są zarządcami dóbr szlacheckich. Mieli ci nasi Tolkienowie mnóstwo "krwi Fallohidów", nieprawdaż? (pytanie do znawców Władcy Pierścieni).

W okolicach Krzyżborka mam następujących sołtysów wsi Globuhnen:

(1) Michela Tolkiena, praprapraprapradziadka Profesora Tolkiena (do 2 poł. XVII w.)

(2) Christiana Tolkiena (w końcu XVII w.)

(3) Friedricha Tolkiena ("frey und köllmscher schultz zu Glabunen"), syna Michaela, wnuka Michela (1) – wyżej prezentuję jego wpis ślubny z kościoła w Krzyżborku z 1702. Widać, że poślubił chyba kuzynkę (stąd specjalna królewska dyspensa) Reginę Sandt z Ragnitz.

Tolkienowie w XVII wieku to Köllmer, wolni właściciele

Wprawdzie nie Tolkien, ale schultz
wsi Tołkiny w XVII wieku

Termin prawny Köllmer dotyczy terenu Prus Wschodnich i Zachodnich w dawnym Państwie Zakonnym.

Termin köllmisch wywodzi się od niemieckiej formy nazwy Chełmna – Kulm. Prawo chełmińskie (Kulmer Recht, łac. Ius Culmense) to odmiana prawa magdeburskiego, która powstała ok. 1233 dla miasta Chełmna, a potem Torunia, używana głównie w dawnym Państwie Zakonnym. Prawo chełmińskie zabezpieczało prawa i wolności nowych gmin na terenie Prus. Zakon zatrzymywał monopole na sól, złoto, srebro, dary morza, bursztyn, łowiectwo i rybołóstwo. Osadnicy objęci tym prawem nazywani byli Köllmer lub Cölmer. Ich posiadłości nazywane były Köllmisch. 

Z Köllmern powstała później warstwa właścicieli. Prawo chełmińskie uważano za lepsze od magdeburskiego – pozwalało na sukcesję i mężczyzn, i kobiet. Rodzimi Prusowie i imigranci Żmudzini, Litwini i Polacy zostali objęci innym prawem – prawem pruskim, dopuszczającym tylko męską sukcesję. Nazwano ich Libertini lub Freibauern 'wolnymi gośćmi', a wywodzili się także z Kleinadel 'drobnej szlachty'. Później utożsamiano ich z Köllmern. Podobnie młyny i karczmy wiejskie rządzone były prawem chełmiński. Tacy młynarze i karczmarze także należeli do Köllmern. W księgach i dokumentach kościelnych köllmern i freien 'wolnych' nazywało się Honestus.

Köllmer to osadnicy, którzy mogą swobodnie rozporządzać swoją własnością. Oprócz zwykłych kontrybucji, wykonywali również proste posługi rycerskie. Nie należeli do chłopów, ale byli właścicielami ziemskimi i tworzyli korporację z rycerstwem i szlachtą.

Prawo chełmińskie dawało duże korzyści i zapewniało wiele swobód, było na początku m.in. narzędziem ściągnięcia osadników niemieckich na tereny zakonu krzyżackiego. Jego łamanie przez zakon było jedną z głównych przyczyn powstania Związku Pruskiego i jego poddania się Polsce, w wyniku czego Polska odzyskała dostęp do morza w roku 1466. Landrecht z 1685 r. uznał posiadanie chełmińskiego nadania za pełną własność. W ten sposób Köllmer stał się prestiżowym tytułem, który danego właściciela stawiał wysoko ponad chłopami; Köllmer byli również reprezentowani w sejmach krajowych. Często Köllmern nazywa się Kölmische Freien w odróżnieniu od ludności pruskiej i wolnych na prawie magdeburskim.

I co najważniejsze: Tolkienowie z Globuhnen, Krzyżborka i Świętej Siekierki, czyli przodkowie J.R.R. Tolkiena byli właśnie tak określani w księgach parafialnych: Kölmische Freien. Jeszcze jeden dowód na to, że Tolkienowie nie byli z pochodzenia Prusami, a raczej osadnikami z terenów niemieckich (jak pamiętamy, protoplasta pruskich Tolkienów to rycerz Matthias Tolk von Merkelingerode z Harzu czyli Gór Smolnych w Saksonii).

I receive letters from Professor Tolkiehn!

Okolice Globuhnen, gdzie spotykamy najstarszych pewnych przodków
J.R.R. Tolkiena

I have this great honour to write letters with Professor Tolkiehn from Germany, with Prof. Günter Tolkiehn who was the first who tried to find out the ancestry of J.R.R. Tolkien and of the Tolkien family in Germany and England. 

I try to find the link between our Professor J.R.R. Tolkien and Professor Günter Tolkiehn. And we are close to very interesting conclusions. Prof. Tolkiehn wrote to me today (after I shared my Tolkien Family Tree with him). 

From the letter:

(...) this is very interesting, thank you. After reading our own files, I can tell you this:

My oldest filed ancestor brought the name Tolkien to Bärwalde (today named Весёловка) in 1701, when he was elected as köllmischer Schulz in Bärwalde and married the daughter of the Schulzenhof. However, neither his first name nor date of birth are passed down. The marriage is reported to have been filed in the parish register of Wargen. I do not know, whether this may be present. He reportedly came from a place in the area of Insterburg (today Черняховск), east of Königsberg, but the report did not say that he was born there. As his profession, “Administrator” was filed. Today, we would call this estate manager (in German Gutsverwalter). This means, he must have been able to read and write and he must have exercised this profession where he came from. Very probably he was a son of landowner, but not the heir, so he had to find a profession. There were lots of civic estates in the area, in German called “köllmisch” as opposed to “adlig”. The owners of such estates were called Köllmer. We do not know the name of this ancestor’s father’s estate nor the area where it was. So, my nameless ancestor might well be one of the younger sons of “Michel Tolkien, kölmischer Schulz zu Glabunen and his wife Elisabeth” from the ancestor lines of J.R.R. Tolkien, that you researched. Going back to a place closer to his home area of Kreuzburg after working near Insterburg seems reasonable. The son of my ancestor (Heinrich Tolkien), who became his successor as “Kölmischer Schulz zu Bärwalde” was reportedly born in 1714. The next three generations in this office and estate were all named Johann Heinrich Tolkien. This name selection may give Johannes Tolkien some probability. Do you know, which one of Michel Tolkien’s sons was the heir? He could then be excluded. At this stage, more evidence about this generation born in the 1660s would be helpful, which may, however, be difficult or impossible to get. So far anyway, thanks a lot!

With best regards

Günter Tolkiehn

Dom Tolkienów przy Świętojańskiej

Czasem w starych opowieściach i dawnej tradycji 

niełatwo odnaleźć informacje precyzyjnie tłumaczące 

rzeczy dobrze znane naszym przodkom – rzeczy, 

które były w ich czasach całkiem oczywiste (...)

(J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni, Dodatek D, III 503)

Wiemy już, że Tolkienowie w Gdańsku mieli kilka nieruchomości. Pierwszym [1] znanym domem tej rodziny była kamieniczka przy ul. Grobla II nr 6 (patrz tutaj). Ostatnie miejsce [5], gdzie mieszkał przedstawiciel rodziny Tolkienów znajdowało się na tyłach "Starej Apteki" przy nieistniejącej uliczce Klein Schirrmachergaße (inaczej Hintergaße). To dom, gdzie mieszkał nasz Christian Tolkien, antykwariusz w latach 1808–1821 (patrz tutaj – to właśnie z tego domu zdobyłem dwie oryginalne cegły!). O domu Christiana Tolkiena przy Holzmarkt [4] pisałem zaś tutaj.

Handlarze starzyzną na grafice Deischa
(1765)

Dziś zapraszam Was na spacer na ulicę Świętojańską w Gdańsku, gdzie według ksiąg gruntowych z 1808 znajdował się dom Christiana Tolkiena. Według dokumentu AP Gd, 300,18/132, s. 60 i 63 Christian Tolkien, handlarz starzyzną (w Gdańsku nazywano ten fach Tangneter, co wiąże się etymologicznie z naszym słowem tandeta*, albo Tödler) miał posesje przy ulicy ul. Świętojańskiej 11 (Serwisnummer 1262) [2] i Tandeta 11 (Serwisnummer 1312) [3]. Niestety ani jedna, ani druga kamieniczka już nie istnieją. O domu na Tandecie 11 przeczytacie tutaj. Wg księgi gruntowej i spisu podatkowego z 1808 r. (APGd, 300,12/852, s. 58, 60) Christian Tolkien był handlarzem starzyzną (wpis do księgi w 1784 r.) – to popularny fach wśród gdańszczan po "Plagach Pruskich" z lat 70. XVIII wieku, gdy podupadły rzemiosła i handel. Podupadło też wtedy gdańskie kuśnierstwo, które swoje apogeum przeżywało w XVII i na początku XVIII wieku.

Oto ulica Świętojańska (Johannisgaße) na rysunku ołówkiem z 1832 roku (autorem był niejaki Michael Carl Gregorovius (1786–1860), a rysunek dostałem od p. Marcina Stąporka z gdańskiego Urzędu Miasta, wielkiego znawcy gdańskiej historii.

Rysunek podpisany "Gregorovius" (1832)

Jest to ciekawa perspektywa. Nie znam (na razie) żadnej grafiki czy zdjęcia, na którym widać ten fragment ulicy. A jest on dla mnie bardzo interesujący, bo tutaj wg AP Gd, 300,18/132 znajdował się domu, który w 1808 należał do Christiana Tolkiena – chodzi o numer 11, czyli Serwisnummer 1262 (poniżej prezentuję kawałem słynnej mapy Buhsego z naniesionymi na zielono numerami Serwisnummer, czyli z najstarszą gdańską numeracją domów):

Na mapie na czerwono zaznaczyłem dom Christiana Tolkiena (SN 1262, późniejsza numeracja 11). Zaznaczyłem też jednak pewną ciekawostkę z książki adresowej Gdańska z 1817 – dom SN 1263, gdzie miała mieszkać "wdowa, handlarka starzyzną, R. Bergemann". Owa "R. Bergemann" to najpewniej Eleonora Renata Bergmann, z domu Tolkien, najmłodsza córka "Londyńskich Braci". Inna forma nazwiska nie powinna nas zmylić. W tej samej książce adresowej mamy bowiem: "malarz, malarz pokojowy, C. Bergemann, Vorstadtscher Gräben 45", który jest najpewniej tożsamy z synem Renaty Bergmann, Carlem Ludwigiem Bergmannem, malarzem, zamieszkałym przy Vorstadtscher Gräben (jego starszy brat, Daniel Gottlieb Bergmann wyjechał jako stolarz do Anglii – zobacz tutaj). Jest zatem ślad, że Tolkienowie z Zaroślaka, dzieci Christiana Tolkiena, w początkach XIX wieku mieszkali już na Głównym Mieście tuż obok kuzynostwa, dzieci Michaela Tolkiena (brata Christiana Seniora). Możliwe, że "handlarz starzyzną Tolckin" spod tego samego adresu w spisie mieszkańców z lat 1807-1808 (Kwaterunek żołnierzy napoleońskich, AP Gd, 300,18-131) to nie Christian Tolkien ale... Anna Elisabeth Tolkien, niezamężna córka Christiana Tolkiena!

Jedno z dzieci Bergmanów, Gustav Jacob (który wyemigrował później do Rygi) miało ciocię Annę Elisabeth za chrzestną, a tam jest ona opisana jako "handlarka starzyzną" (niem. Tangneterfrau):

Można zatem wysnuć nową teorię, że w początkach XIX wieku, po śmierci rodziców – "Krzyżborskich Braci" (Christiana i Michaela) oraz ich żon kuzynostwo zajęło się handlem starzyzną (co w przypadku Christiana, syna Michaela przerodziło się w bardziej szlachetne prowadzenie antykwariatu) i zamieszkało bliżej siebie, opuszczając Zaroślak. Ich dom to Świętojańska (Johannisgaße nr 11 (i 12?) czyli SN 1262–1263, gdzie zapewne mieścił się też ich sklep. 

Szkoda, że do się nie zachował. Spróbowałem odnaleźć go na grafice Gregoroviusa (tylko czy dobrzee to zrobiłem?):

Tymczasem wielki znawca Gdańska, p. Marcin Stąporek tak interpretuje tę grafikę:

Tak czy siak mamy to! Wiemy jak wyglądał dom, który należał do antykwariusza Christiana Tolkiena i w którym zapewne mieszkały siostry "Londyńskich Braci"!

Uzupełnienie

Dzięki panu Januszowi Waluszce z serwisu "Moje miasto" mam kolejny obraz domów przy tej ulicy:

z lewej dom galeriowy na Świętojańskiej (róg Księżej, dziś nie istnieje po zburzeniu na przełomie wieków ostatniej kamienicy), w tle kościół Mikołaja, z prawej budy, słupki, prywatne chodniki i publiczne rynsztoki) a nad nimi mostki z płyt; z widocznej tu zabudowy przetrwała największa kamienica koło kościoła, róg Lawendowej, właśnie przechodzi remont fasady (dwie sąsiednie przetrwały wojnę i... zostały rozebrane i zbudowane od nowa, w tej pierzei przetrwała jeszcze jedna kamienica, tu nie widoczna, nie tylko z powodu wąskiego kadru, ale i powstania w okresie międzywojennym)

 Pomożecie mi rozwikłać tajemnicę domu nr 1263 na tej grafice?
_______________________

* Niemiecka forma wyrazu tandeta - Tagnete, jest wyrażeniem specyficznym dla gdańskiej niemczyzny. Słowo to wydaje się być zapożyczeniem z francuzczyzny, skąd przeniknęło za pośrednictwem staropolszczyzny i kaszubszczyzny, na grunt gdański.

Kamienica Michaela Tolkiena: Grobla II nr 6 Yé, utúvienyes!

Nowe dane, nowy pomysł. Okazuje się, że kamienica Michaela Tolkiena i jego warsztat kuśnierski znajdowały się prawdopodobnie przy ulicy Grobla II nr 6 (a nie 16, jak myślałem wcześniej). Oznacza to, że ten dom niestety dziś już nie istnieje. Można go za to zobaczyć na starej pocztówce:

Czy to tutaj mieszkał mistrz kuśnierski Michael Tolkien z rodziną?

Opis domu znajduje się w spisie kamienic PAN:

O wcześniejszej zabudowie działki brak danych. W 1784 r. właścicielem nieruchomości został Georg Wilhelm König. Posesja należała w 1808 r. do wdowy Garke. W 1812 r. nowym właścicielem został Franz Christian Brunatti. W 1817 r. dom zamieszkiwał C. Reiss, handlarz skórami. W 1854 r. posesja należała do emerytowanego inspektora Lazaretu Rattera. W 1879 r. H. Prochnow wykonał projekt przebudowy przyziemia ze sklepem i zmiany szczytu kamienicy. W tym samym roku miała nastąpić nadbudowa kamienicy o kolejna kondygnację, według projektu Gelba. W 1886 r. planowano budowę oficyny tylnej. W 1878 r. i w 1900 r. posesja należała do zegarmistrza L. Laasnera (inny zapis nazwiska Laassner), a w 1918 r. do jego spadkobierców. W 1927 r. i 1939 r. działka z zabudową była w rękach handlarza wyrobów skórzanych Karla Fuhrmanna. Zabudowa działki po zniszczeniu w 1945 r. nie została odbudowana.

Podkreśliłem fakt, że w 1817 mieszkał tam handlarz skórami. Może istniała jakaś skórniczo-futrzarska tradycja tej kamienicy? Dom pasuje też dlatego, że tylko ta strona ulicy należała do Kwartału Szerokiego, w którym w ramach Trzeciego Ordynku działał Michael Tolkien. Na mapie Buhsego zaznaczyłem wszystkie domy i warsztaty kuśnierskie w Gdańsku na przełomie XVIII i XIX wieku. Zobaczcie, że kuśnierze mieli w Gdańsku swoją "wyspę" (i co ciekawe jest ona dość daleko od ulicy Kuśnierskiej, na której w tamtym czasie nie było ani jednego warsztatu kuśnierskiego):

Przypominam, że kuśnierze gdańscy należeli w XVII wieku do najważniejszych i najbogatszych cechów. Ich Dom Cechowy znajdował się na tyłach "Starej Apteki", ich kaplica cechowa w kościele św. Katarzyny i tam też miejsce pochówków (w nawie głównej i przy Kaplicy Kuśnierzy), zaś część warsztatów nad Kanałem Radunii (m.in. na Zaroślaku).

The Tolkien Family Tree (from Middle Ages to the present)

[Update from December 2, 2019]

It is the time of the updates in my Tolkien Ancestry research. I would like to show you the current state of my study. In my Tolkien family tree I have got now almost 1133 people (the Tolkiens from Prussia, Germany, England, Canada, USA, Australia etc.) but here I want to show you the line of J.R.R. Tolkien according to the newest results of my research.

Download the Tolkien Family Tree

Tab. I "The Old Prussian Roots"

Tab. II "From Kreuzburg to Gdańsk"

Tab. III "From Gdańsk to London"